Fatima drukt nerveus op de bel van het kleine appartement in Amsterdam-Noord. Als inspecteur arbeidsomstandigheden heeft ze vandaag een controle gepland bij een zelfstandig werkende sekswerker. Maar dit is pas haar derde bezoek dit jaar – terwijl er honderden vergelijkbare werkplekken in de stad zijn. “We hebben gewoon niet genoeg mensen,” fluistert ze tegen haar collega terwijl ze wachten. “En eerlijk gezegd weten we ook niet altijd wat we precies moeten controleren.”
Dit tafereel speelt zich dagelijks af in Nederlandse steden. Terwijl sekswerk sinds 2000 volledig gelegaliseerd is, blijft de controle op arbeidsomstandigheden dramatisch achter. Sekswerkers vallen tussen wal en schip – ze hebben dezelfde rechten als andere werknemers, maar krijgen lang niet dezelfde bescherming.
De cijfers zijn schrijnend. Van de geschatte 25.000 sekswerkers in Nederland krijgt slechts een fractie jaarlijks bezoek van een arbeidsinspecteur. Veel werknemers weten niet eens dat ze recht hebben op een veilige werkplek, pauzes en bescherming tegen uitbuiting.
Waarom de overheid faalt in haar taak
Het probleem begint al bij de wet zelf. Hoewel sekswerk legaal is, behandelen veel overheidsdiensten het nog steeds als een grijs gebied. Arbeidsinspecteurs krijgen onvoldoende training over de specifieke risico’s en uitdagingen in deze sector.
Bovendien werken veel sekswerkers als zzp’er, wat controle extra ingewikkeld maakt. De grens tussen zelfstandig ondernemer en werknemer is vaak vaag, vooral wanneer er sprake is van economische afhankelijkheid van een bordeel of escortservice.
De wet is duidelijk: elke werkplek moet veilig zijn, of je nu in een kantoor werkt of in de seksbranche. Maar in de praktijk laten we deze mensen in de steek.
— Dr. Marieke van den Berg, arbeidsrechtspecialist
De Inspectie SZW erkent zelf dat er te weinig controles plaatsvinden. In 2023 werden slechts 127 werkplekken in de seksindustrie gecontroleerd – een schamele 0,5% van het totale aantal. Ter vergelijking: in de bouw, ook een risicovolle sector, wordt 8% van de werkplekken jaarlijks gecontroleerd.
De harde realiteit voor sekswerkers
Wat betekent deze lakse controle in de praktijk? Sekswerkers werken vaak onder omstandigheden die in elke andere sector tot boetes of stillegging zouden leiden:
- Onveilige werkruimtes zonder nooduitgangen
- Geen toegang tot eerste hulp of medische zorg op de werkplek
- Gedwongen werktijden zonder pauzes
- Financiële uitbuiting door hoge kamerkosten
- Ontbrekende hygiënevoorzieningen
- Geen bescherming tegen agressieve klanten
De tabel hieronder toont het dramatische verschil in controlefrequentie tussen sectoren:
| Sector | Aantal werkplekken | Controles per jaar | Percentage gecontroleerd |
|---|---|---|---|
| Sekswerk | ~25.000 | 127 | 0,5% |
| Bouw | ~180.000 | 14.400 | 8% |
| Horeca | ~50.000 | 2.500 | 5% |
| Zorgverlening | ~15.000 | 900 | 6% |
Ik werk al acht jaar in deze branche en heb nog nooit een inspecteur gezien. Ondertussen betaal ik wel gewoon belasting en premies, maar krijg ik geen bescherming terug.
— Anonymous sekswerker uit Rotterdam
Het gebrek aan controle heeft ook gevolgen voor de volksgezondheid. Zonder toezicht kunnen onhygiënische omstandigheden leiden tot de verspreiding van seksueel overdraagbare aandoeningen. Bovendien missen inspecteurs signalen van mensenhandel en gedwongen prostitutie.
Wat er moet veranderen
Vakbonden en belangenorganisaties pleiten al jaren voor betere handhaving. Hun eisen zijn helder: behandel sekswerk als elke andere vorm van arbeid, met dezelfde rechten en bescherming.
Concrete verbeteringen die nodig zijn:
- Verdubbeling van het aantal arbeidsinspecteurs voor de seksindustrie
- Speciale training voor inspecteurs over branchespecifieke risico’s
- Duidelijke richtlijnen voor veilige werkplekken in sekswerk
- Betere samenwerking tussen gemeenten en Inspectie SZW
- Voorlichtingscampagnes voor sekswerkers over hun rechten
We hebben een wettelijk kader, maar geen adequate handhaving. Dat is pure schijnheiligheid van de overheid.
— Metje Blaak, voorzitter vakbond PROUD
Enkele gemeenten nemen zelf het initiatief. Amsterdam investeert in extra toezichthouders en Utrecht start een pilotproject voor betere begeleiding van sekswerkers. Maar dit zijn druppels op een gloeiende plaat.
De politiek moet kiezen: of je legaliseert sekswerk volledig en zorgt voor adequate bescherming, of je erkent dat het huidige systeem niet werkt. Het huidige beleid – legaal maar onbeschermd – is het slechtste van twee werelden.
Andere Europese landen zoals Duitsland en Oostenrijk laten zien dat het wel kan. Daar zijn arbeidsomstandigheden in sekswerk gewoon onderdeel van regulier toezicht.
— Prof. Jan Willems, criminoloog Erasmus Universiteit
Voor sekswerkers zoals degene die Fatima vandaag bezoekt, kan betere handhaving het verschil maken tussen een veilige werkplek en dagelijkse angst. Ze verdienen hetzelfde als elke andere werknemer: bescherming, veiligheid en respect voor hun arbeidersrechten.
De overheid heeft een keuze: investeren in adequate controle of toegeven dat de legalisatie van sekswerk is mislukt. Voor duizenden werknemers hangt daar hun veiligheid en welzijn van af.
Veelgestelde vragen
Hebben sekswerkers dezelfde arbeidsrechten als andere werknemers?
Ja, sinds de legalisatie in 2000 hebben sekswerkers in principe dezelfde rechten op veilige arbeidsomstandigheden, maar de handhaving schiet ernstig tekort.
Hoe vaak worden sekswerkers gecontroleerd door arbeidsinspecteurs?
Slechts 0,5% van de werkplekken in de seksindustrie wordt jaarlijks gecontroleerd, veel minder dan in andere sectoren.
Wat kunnen sekswerkers doen als hun werkplek onveilig is?
Ze kunnen een klacht indienen bij de Inspectie SZW, maar door gebrek aan capaciteit worden lang niet alle meldingen adequaat onderzocht.
Waarom is controle in sekswerk zo moeilijk?
Veel sekswerkers werken als zzp’er, de sector heeft specifieke risico’s en inspecteurs krijgen onvoldoende training voor deze branche.
Welke landen doen het beter?
Duitsland en Oostenrijk hebben betere systemen waarbij arbeidsomstandigheden in sekswerk regulier worden gecontroleerd als onderdeel van normaal toezicht.
Wat wil de sector zelf?
Sekswerkers en hun belangenorganisaties pleiten voor gelijkberechtiging: dezelfde controles en bescherming als in andere sectoren, zonder stigmatisering.