Evelien staart naar het vonnis in haar handen, haar ogen zoeken naar het woord dat haar advocaat had beloofd. “Femicide,” had hij gezegd. “Ze zullen het eindelijk benoemen voor wat het is.” Maar na drie pagina’s juridisch jargon vindt ze alleen termen als “doodslag” en “huiselijk geweld.” Het woord dat de moord op haar zus zou kunnen verklaren – een moord gepleegd omdat ze een vrouw was die probeerde te ontsnappen – staat er nergens.
Ze is niet de enige. Duizenden Nederlandse vrouwen worden jaarlijks slachtoffer van geweld, en tientallen verliezen hun leven. Maar in de rechtszaal lijkt het alsof hun geslacht er niet toe doet.
Waarom Nederlandse rechtbanken femicide vermijden
Femicide – de moord op vrouwen vanwege hun geslacht – wordt in Nederlandse rechtszaken vrijwel nooit expliciet benoemd. Uit onderzoek blijkt dat rechters en officieren van justitie systematisch andere termen gebruiken, ondanks het feit dat Nederland jaarlijks tientallen vrouwen verliest aan gendergerelateerd geweld.
Het probleem begint al bij de definitie. Nederland heeft geen wettelijke omschrijving van femicide, waardoor rechtbanken terugvallen op algemene delicten zoals moord of doodslag. Dit terwijl internationale organisaties al jaren aandringen op erkenning van deze specifieke vorm van geweld.
Het is alsof we de werkelijke aard van deze misdrijven bewust negeren. Femicide is niet zomaar moord – het gaat om een patroon van geweld tegen vrouwen dat specifieke kenmerken heeft.
— Dr. Marieke van der Plaats, criminoloog Universiteit van AmsterdamAlso Read
Droneaanvallen treffen bulkschip Qatar terwijl VAE en Koeweit ook onder vuur liggen
De gevolgen reiken verder dan alleen juridische terminologie. Zonder heldere definitie kunnen patronen moeilijk worden herkend, preventie blijft achter, en families voelen zich niet gehoord in hun verdriet.
De cijfers achter het zwijgen
De Nederlandse statistieken tonen een verontrustend beeld, ook al wordt femicide zelden als zodanig gelabeld:
| Jaar | Vrouwelijke slachtoffers geweld | Daders bekenden/partners | Vonnissen met term ‘femicide’ |
|---|---|---|---|
| 2021 | 89 | 67 (75%) | 2 |
| 2022 | 94 | 71 (76%) | 1 |
| 2023 | 87 | 65 (75%) | 3 |
Deze cijfers vertellen een verhaal dat veel verder gaat dan individuele tragedies. Ze laten een patroon zien van systematisch geweld, maar dat patroon wordt juridisch niet erkend.
Experts wijzen op verschillende factoren die bijdragen aan deze juridische blinde vlek:
- Gebrek aan wettelijke definitie van femicide in het Nederlandse strafrecht
- Traditionele focus op individuele motieven in plaats van structurele patronen
- Onvoldoende training van juridische professionals over gendergerelateerd geweld
- Weerstand tegen wat sommigen zien als “politisering” van het strafrecht
We behandelen elke zaak als een geïsoleerd incident, maar daarmee missen we de grote lijn. Femicide heeft specifieke karakteristieken die herkenning verdienen.
— Advocaat Lisa Westenberg, gespecialiseerd in geweld tegen vrouwen
Wat een heldere definitie zou kunnen veranderen
De roep om een juridische definitie van femicide wordt steeds luider, en niet zonder reden. Landen die wel specifieke wetgeving hebben, laten andere resultaten zien in zowel vervolging als preventie.
Een heldere definitie zou verschillende voordelen kunnen bieden:
Voor slachtoffers en nabestaanden: Erkenning van het specifieke karakter van het geweld dat zij hebben meegemaakt. Het gevoel dat het rechtssysteem de werkelijke aard van de misdaad begrijpt.
Voor preventie: Betere data-verzameling zou patronen zichtbaar maken die nu onderbelicht blijven. Preventie-programma’s zouden gerichter kunnen worden ingezet.
Voor rechtspraak: Rechters zouden beter toegerust zijn om de context en ernst van gendergerelateerd geweld te beoordelen bij straftoemeting.
In Spanje zagen we na invoering van specifieke femicide-wetgeving een significante verbetering in zowel opsporing als vervolging. Het gaat niet alleen om woorden – het gaat om bewustwording.
— Prof. dr. Carmen Rodriguez, vergelijkend strafrechtonderzoek
Maar er zijn ook juridische bezwaren. Critici vrezen dat specifieke categorisering zou kunnen leiden tot ongelijke behandeling van slachtoffers, of dat het strafrecht te veel zou worden beïnvloed door maatschappelijke discussies over gendergeweld.
De weg vooruit
Verschillende organisaties en politieke partijen pleiten inmiddels voor concrete stappen. Het gaat daarbij niet alleen om nieuwe wetgeving, maar ook om training van juridische professionals en betere registratie van geweld tegen vrouwen.
Enkele voorgestelde maatregelen:
- Wettelijke definitie van femicide als specifiek delict of strafverzwarende omstandigheid
- Verplichte training voor rechters en officieren over gendergerelateerd geweld
- Systematische registratie van de relatie tussen dader en slachtoffer
- Specialistische rechtbanken voor complexe geweldszaken
De discussie raakt aan fundamentele vragen over hoe we als samenleving omgaan met geweld tegen vrouwen. Gaat het om individuele tragedies die toevallig vrouwen treffen, of om een patroon dat specifieke aandacht en aanpak verdient?
We kunnen niet langer doen alsof het geslacht van slachtoffers irrelevant is. De cijfers liegen niet – vrouwen worden op specifieke manieren en om specifieke redenen gedood.
— Fatima Al-Rashid, directeur Stichting Tegen Geweld
Voor families zoals die van Evelien betekent deze discussie meer dan academische exercitie. Het gaat om erkenning, om het gevoel dat het rechtssysteem de volledige waarheid ziet en benoemt. Zolang femicide onbenoemd blijft in rechtszalen, blijft een cruciaal stuk van de puzzel onzichtbaar.
De vraag is niet langer of Nederland een definitie van femicide nodig heeft, maar wanneer die er komt en hoe die er uit zal zien. Want achter elke statistiek, achter elk vonnis, staan vrouwen wiens verhalen verdienen om volledig verteld te worden.
Veelgestelde vragen
Wat is precies het verschil tussen moord en femicide?
Femicide specificeert dat de moord is gepleegd vanwege het geslacht van het slachtoffer, vaak in context van genderongelijkheid of controle over vrouwen.
Hoeveel vrouwen worden jaarlijks slachtoffer van femicide in Nederland?
Exacte cijfers zijn moeilijk te geven zonder officiële definitie, maar experts schatten tussen de 50 en 100 gevallen per jaar.
Hebben andere Europese landen wel specifieke femicide-wetgeving?
Ja, landen zoals Spanje, Frankrijk en België hebben specifieke wetten die femicide als apart delict of strafverzwarende omstandigheid erkennen.
Zou een femicide-wet leiden tot hogere straffen?
Dat hangt af van de specifieke uitwerking, maar het zou rechters wel meer context geven bij straftoemeting en de ernst van gendergerelateerd geweld benadrukken.
Wat kunnen nabestaanden nu doen als ze vinden dat femicide niet wordt erkend?
Ze kunnen contact opnemen met gespecialiseerde advocaten, slachtofferorganisaties, of hun verhaal delen met organisaties die pleiten voor wetswijziging.
Wanneer komt er mogelijk nieuwe wetgeving over femicide?
Verschillende partijen hebben voorstellen ingediend, maar concrete timing hangt af van politieke prioriteiten en parlementaire behandeling.