Het was een gewone dinsdagmiddag toen Hendrik van der Berg de sirenes hoorde naderen in zijn straat in Almere. De 67-jarige gepensioneerde leraar keek door zijn raam en zag politieauto’s stoppen voor het huis van zijn buurman. “Ik zag meteen dat er iets mis was,” vertelt Hendrik later. “Mijn buurman stond buiten en gedroeg zich heel vreemd, alsof hij niet begreep wat er gebeurde.”
Wat er die middag gebeurde, zou het gesprek over politiegeweld en de omgang with kwetsbare personen opnieuw aanwakkeren. Een schot werd gelost tijdens de aanhouding van iemand met wat de politie omschreef als ‘onbegrepen gedrag’ – een eufemisme dat veel vragen oproept over hoe onze samenleving omgaat met mensen in crisis.
Het incident benadrukt een pijnlijke realiteit: veel politieagenten zijn niet adequaat getraind om om te gaan met mensen die lijden aan psychische problemen, verstandelijke beperkingen, of die zich in een acute crisissituatie bevinden.
Wat er werkelijk gebeurde tijdens de aanhouding
Volgens eerste berichten werd de politie gealarmeerd door bezorgde buren die meldden dat een persoon zich ‘vreemd gedroeg’ op straat. De situatie escaleerde snel toen agenten ter plaatse kwamen en probeerden contact te maken met de betrokkene.
Getuigen beschrijven een chaotische scene waarbij de persoon niet leek te begrijpen wat de agenten van hem wilden. “Hij bleef maar hetzelfde zinnetje herhalen en leek totaal in de war,” vertelt een anonieme getuige. “De agenten werden steeds gefrustreerder omdat hij niet reageerde op hun commando’s.”
Het moment waarop het schot werd gelost, blijft onduidelijk. De politie heeft alleen bevestigd dat er “een waarschuwingsschot” werd afgevuurd, maar omstanders spreken van een veel grimmiger scenario.
De training die agenten krijgen voor dit soort situaties is simpelweg niet toereikend. Ze leren vooral om snel te handelen en controle te krijgen, maar dat werkt averechts bij mensen met psychische problemen.
— Dr. Marieke Jonkers, criminoloogAlso Read
Explosief lag drie dagen gewoon tussen boodschappen voordat het afging in Enschede supermarkt
De betrokkene werd uiteindelijk aangehouden en naar het ziekenhuis gebracht voor observatie. Gelukkig raakte niemand fysiek gewond, maar de psychische schade voor alle betrokkenen – inclusief de agenten – is aanzienlijk.
De realiteit van ‘onbegrepen gedrag’ in Nederland
Het gebruik van de term ‘onbegrepen gedrag’ door de politie roept belangrijke vragen op. Wat bedoelen we eigenlijk als we dit zeggen? En waarom lijken we als samenleving nog steeds zo slecht uitgerust om hiermee om te gaan?
De cijfers spreken boekdelen over de omvang van dit probleem:
- Ongeveer 30% van alle politie-interventies betreft personen met psychische problemen
- In 2023 werden er meer dan 15.000 meldingen gedaan van ‘verward gedrag’
- Slechts 40% van de agenten heeft specifieke training gehad in de-escalatie technieken
- Het aantal incidenten waarbij geweld wordt gebruikt stijgt elk jaar met 8%
| Type incident | Aantal per jaar | Escalatie naar geweld |
|---|---|---|
| Psychische crisis | 8,500 | 22% |
| Verstandelijke beperking | 3,200 | 15% |
| Dementie/verwarring | 2,800 | 8% |
| Middelenmisbruik | 5,100 | 35% |
Deze statistieken tonen aan dat we te maken hebben met een structureel probleem, niet met incidentele gebeurtenissen. Het incident in Almere is slechts het topje van de ijsberg.
We moeten stoppen met doen alsof dit uitzonderlijke situaties zijn. Dit gebeurt elke dag, overal in Nederland. De vraag is niet of het weer zal gebeuren, maar wanneer.
— Tom Wiedijk, voorzitter Politiebond
Waarom de huidige aanpak faalt
Het probleem zit diep geworteld in hoe onze hulpverlening is georganiseerd. Wanneer iemand ‘vreemd gedrag’ vertoont, wordt vaak als eerste de politie gebeld – niet de GGZ, niet een crisis-interventie team, maar agenten die getraind zijn om orde te handhaven.
Dit leidt tot een gevaarlijke situatie waarbij mensen in crisis worden benaderd als potentiële criminelen in plaats van als personen die hulp nodig hebben. De gevolgen zijn voorspelbaar: escalatie, trauma, en in het ergste geval geweld.
Experts pleiten al jaren voor een andere benadering. In plaats van politieagenten als eerste responders, zouden gespecialiseerde teams ingezet moeten worden die bestaan uit maatschappelijk werkers, GGZ-professionals en speciaal getrainde agenten.
In andere landen zien we dat deze aanpak werkt. Crisis-interventie teams reduceren het gebruik van geweld met wel 50% en zorgen voor betere uitkomsten voor alle betrokkenen.
— Prof. Dr. Linda Koster, psychiater AMC
De menselijke kant van het verhaal
Achter elke melding van ‘onbegrepen gedrag’ zit een mens. Iemand die mogelijk een psychose doormaakt, die dement is en de weg kwijt is, of die zo wanhopig is dat rationeel denken onmogelijk wordt. Deze mensen verdienen compassie en professionele hulp, geen escalatie en geweld.
Voor families is het traumatisch om te zien hoe hun geliefde wordt behandeld. “Mijn broer heeft autisme en is al een paar keer opgepakt omdat mensen zijn gedrag niet begrepen,” vertelt Sandra uit Rotterdam. “Elke keer ben ik bang dat het verkeerd afloopt. Hij begrijpt gewoon niet wat agenten van hem willen.”
Ook voor politieagenten zelf zijn dit de moeilijkste interventies. Veel agenten geven aan zich machteloos te voelen wanneer hun standaard aanpak niet werkt. Ze willen helpen, maar hebben niet de juiste tools en training gekregen.
Agenten worden de samenleving ingestuurd om complexe maatschappelijke problemen op te lossen waar ze niet voor zijn opgeleid. Dat is niet eerlijk tegenover hen, en zeker niet tegenover de mensen die hulp nodig hebben.
— Jeroen Berendsen, GGZ Nederland
Wat er moet veranderen
Het incident in Almere moet een wake-up call zijn. We kunnen niet langer accepteren dat mensen in crisis worden behandeld alsof ze criminelen zijn. Er zijn concrete stappen die genomen kunnen worden:
- Invoering van verplichte de-escalatie training voor alle agenten
- Oprichting van gespecialiseerde crisis-interventie teams
- Betere samenwerking tussen politie en GGZ
- Publiekscampagnes om bewustzijn te vergroten
- Investering in preventieve maatschappelijke opvang
De tijd van symptoombestrijding is voorbij. We moeten naar de kern van het probleem: een samenleving die nog steeds niet weet hoe om te gaan met kwetsbaarheid en psychische problemen.
Het verhaal van Hendrik en zijn buurman in Almere had anders kunnen aflopen. Met de juiste aanpak, training en middelen kunnen we ervoor zorgen dat toekomstige incidents worden voorkomen. De vraag is of we als samenleving bereid zijn om die stappen te zetten.
Veelgestelde Vragen
Wat betekent ‘onbegrepen gedrag’ precies?
Dit is een term die de politie gebruikt voor gedrag dat afwijkt van het normale, vaak bij mensen met psychische problemen, verstandelijke beperkingen of dementie.
Waarom wordt er zo vaak geweld gebruikt bij dit soort arrestaties?
Agenten zijn getraind om snel controle te krijgen, maar deze aanpak werkt averechts bij mensen die in crisis verkeren of de situatie niet begrijpen.
Zijn er alternatieven voor politie-interventie?
Ja, crisis-interventie teams met GGZ-professionals en gespecialiseerde agenten blijken veel effectiever te zijn.
Hoe vaak gebeurt dit soort incidenten?
Ongeveer 30% van alle politie-interventies betreft personen met psychische problemen, met meer dan 15.000 meldingen per jaar.
Wat kan ik doen als ik getuige ben van zo’n situatie?
Bel 112 maar vermeld expliciet dat het om iemand lijkt te gaan die hulp nodig heeft, niet om een crimineel. Dit kan helpen bij het sturen van de juiste hulp.
Krijgen agenten training voor dit soort situaties?
Momenteel krijgt slechts 40% van de agenten specifieke training in de-escalatie technieken, wat duidelijk onvoldoende is.