Daniël staart naar zijn telefoon terwijl hij op de stoep zit, midden in de nacht. Voorbijgangers kijken hem vreemd aan, maar hij merkt het niet eens op. In zijn hoofd spelen stemmen die er niet zijn, en hij weet niet meer hoe hij thuis moet komen. Een voorbijganger belt uiteindelijk de politie, maar die weten ook niet goed wat ze moeten doen.
Dit tafereel speelt zich dagelijks af in Nederlandse steden. Mensen in crisis, verwarde personen die hulp nodig hebben, maar die hulp is er vaak gewoon niet. En dat baart de Tweede Kamer steeds meer zorgen.
Het probleem groeit namelijk als kool. Waar politieagenten vroeger misschien een paar keer per maand te maken kregen met verwarde mensen, is het nu een dagelijks onderdeel van hun werk geworden. En niet alleen zij merken het – ook ambulancepersoneel, huisartsen en gemeenten slaan alarm.
Waarom steeds meer mensen in de war raken
De cijfers liegen er niet om. Het aantal meldingen van verwarde personen is de afgelopen vijf jaar met meer dan 40% gestegen. Maar wat zit daarachter?
Allereerst de mentale druk in onze samenleving. Corona heeft veel mensen over de rand geduwd, maar ook daarvoor was er al sprake van toenemende stress, eenzaamheid en psychische problemen. Mensen vallen uit, raken de weg kwijt, en hebben nergens terecht.
We zien steeds vaker dat mensen pas hulp krijgen als ze al volledig in crisis zijn. Dat is veel te laat.
— Dr. Marieke Visser, psychiater
Dan is er het probleem van de wachtlijsten. Wie mentale hulp nodig heeft, kan maandenlang wachten voordat er plek is. In die tussentijd kan iemands situatie dramatisch verslechteren.
Ook de afbouw van de zorg speelt een rol. Veel mensen die vroeger in instellingen woonden, leven nu zelfstandig. Dat is op zich prima, maar de benodigde ondersteuning in de wijk is er vaak niet genoeg.
De harde cijfers en wat ze betekenen
Laten we eens kijken naar de concrete getallen die de Kamer zo zorgen baren:
| Jaar | Aantal meldingen | Politie-inzet (uren) | Kosten (miljoen €) |
|---|---|---|---|
| 2019 | 28.500 | 142.000 | 18,2 |
| 2020 | 31.200 | 156.000 | 20,1 |
| 2021 | 35.800 | 179.000 | 23,4 |
| 2022 | 38.900 | 194.000 | 25,8 |
| 2023 | 41.300 | 206.000 | 27,9 |
Deze cijfers vertellen een duidelijk verhaal. Niet alleen stijgt het aantal meldingen jaar na jaar, ook de tijd die politieagenten eraan kwijt zijn groeit exponentieel. En dat terwijl zij eigenlijk helemaal niet opgeleid zijn voor dit soort hulpverlening.
De belangrijkste knelpunten waar gemeenten tegenaan lopen zijn:
- Gebrek aan opvangplekken voor acute situaties
- Lange wachtlijsten voor psychiatrische hulp
- Onvoldoende getraind personeel voor crisisinterventie
- Onduidelijke financiering tussen verschillende zorgpartijen
- Gebrek aan nazorg na een crisissituatie
Onze agenten worden nu psychiatrisch verpleegkundigen, maatschappelijk werkers en therapeuten tegelijk. Dat kunnen we niet van ze verwachten.
— Henk van der Berg, politievakbond
Wat dit betekent voor gewone mensen
Voor families betekent dit vaak een nachtmerrie. Stel je voor: je zoon, dochter, partner of ouder raakt in een psychose. Je belt voor hulp, maar er is geen plek. De huisarts kan alleen doorverwijzen naar wachtlijsten. En ondertussen wordt de situatie thuis steeds onhoudbaar.
Veel mensen belanden uiteindelijk bij de politie, niet omdat ze crimineel zijn, maar omdat er gewoon geen andere hulp beschikbaar is. Dat is voor niemand prettig – niet voor de persoon in crisis, niet voor de familie, en ook niet voor de agenten.
In sommige gevallen eindigen mensen op straat, omdat hun gedrag thuis niet meer hanteerbaar is. Of ze komen terecht in de gevangenis, puur omdat er geen andere plek voor ze is.
We zien families die volledig uitgeput raken omdat ze hun verwarde familielid niet de hulp kunnen geven die nodig is.
— Sandra Mol, familiecoach GGZ
Voor buurtbewoners kan het ook bedreigend aanvoelen wanneer er regelmatig verwarde mensen rondlopen. Dat leidt tot onrust en soms tot onbegrip, terwijl deze mensen juist hulp nodig hebben.
De politiek zoekt naar antwoorden
De Tweede Kamer heeft het probleem nu officieel op de agenda gezet. Verschillende partijen hebben vragen gesteld aan minister Kuipers van Volksgezondheid over concrete maatregelen.
Er wordt gesproken over een nationaal actieplan, met daarin:
- Meer crisisopvangplekken in elke regio
- Speciale teams voor crisisinterventie
- Betere samenwerking tussen politie, GGZ en gemeenten
- Structurele financiering voor preventieve zorg
- Training voor eerste hulpverleners
Maar of dit snel genoeg gaat, is de vraag. De problemen zijn nu al acuut, en structurele veranderingen in de zorg kosten tijd.
We kunnen niet nog jaren wachten terwijl mensen op straat belanden omdat er geen hulp is. Dit vraagt om acute actie.
— Kamerlid Lisa Westerveld, GroenLinks
Sommige gemeenten nemen zelf al initiatieven. Ze zetten sociale wijkteams in, trainen politieagenten bij, of maken afspraken met zorgverleners over snellere doorverwijzing. Maar dat zijn allemaal lokale oplossingen voor een landelijk probleem.
Intussen blijven mensen zoals Daniël uit het begin van dit verhaal tussen wal en schip vallen. Voor hen is elke dag uitstel een dag te veel.
FAQs
Wat moet je doen als je een verwarde persoon tegenkomt?
Bel 112 als er direct gevaar is, of 0900-8844 voor minder urgente situaties. Probeer rustig te blijven en de persoon niet te provoceren.
Waarom duurt het zo lang voordat mensen hulp krijgen?
Er zijn te weinig plekken in de GGZ en te lange wachtlijsten. Ook is de financiering tussen verschillende zorgpartijen ingewikkeld geregeld.
Kunnen politieagenten wel goed omgaan met verwarde personen?
Politieagenten krijgen training, maar zijn geen zorgprofessionals. Ze doen hun best, maar het zou beter zijn als er gespecialiseerde teams waren.
Kost dit veel geld?
Ja, maar het kost nu al veel geld omdat mensen steeds opnieuw in crisis raken. Investeren in preventie en goede zorg is uiteindelijk goedkoper.
Wat kunnen families zelf doen?
Zoek tijdig hulp via de huisarts, neem contact op met familieorganisaties, en wees niet bang om 112 te bellen bij acute situaties.
Komt er nu echt verandering?
De Kamer heeft het probleem erkend en vraagt om actie. Of dat snel genoeg gebeurt, blijft afwachten. Politieke druk helpt wel om het onderwerp op de agenda te houden.