Elise drukt op het knopje van de kaartjesautomaat en ziet het bedrag: €8,40 voor een enkele reis van Amsterdam naar Utrecht. “Dat is meer dan mijn lunch,” mompelt ze tegen haar vriend die naast haar staat. “In Duitsland betaal je €9 voor een maandkaart door het hele land.” Hij knikt instemmend. “Misschien wordt dat hier ook wel zo.”
Wat een jaar geleden nog ondenkbaar leek, ligt nu echt op tafel. Het Nederlandse kabinet onderzoekt serieus de mogelijkheid van een landelijk goedkoop ov-ticket, geïnspireerd door het Duitse succes. Maar wat heeft dat 9-euro ticket onze oosterburen eigenlijk opgeleverd?
De cijfers uit Duitsland zijn verbluffend. Van juni tot augustus 2022 kochten maar liefst 52 miljoen mensen het tijdelijke 9-euro ticket. Het resultaat? Een explosie van treinreizen en een flinke daling van autogebruik.
Waarom Nederland nu ook naar een goedkoop ov-ticket kijkt
De Nederlandse regering worstelt met dezelfde uitdagingen als Duitsland een jaar geleden: hoge energieprijzen, inflatie en klimaatdoelen die maar niet gehaald worden. Een goedkoop ov-ticket zou meerdere vliegen in één klap kunnen slaan.
We zien dat het Duitse experiment veel meer heeft opgeleverd dan alleen financiële verlichting voor reizigers. Het heeft echt het reisgedrag veranderd.
— Dr. Marieke van der Berg, verkeersexpert TU DelftAlso Read
Bangladesh begint noodvaccinatiecampagne nadat mazelen duizenden kinderen treft
Het idee is simpel: maak het openbaar vervoer zo goedkoop dat mensen massaal de overstap maken van auto naar trein, tram en bus. Maar de praktijk blijkt complexer dan gedacht.
In Duitsland leidde het 9-euro ticket tot een stijging van het treingebruik met 25%. Vooral op regionale trajecten was de toename spectaculair. Mensen maakten ineens tripjes die ze anders nooit zouden maken.
Dit leverde het goedkope ov-ticket Duitsland op
De resultaten van het Duitse experiment waren verrassend positief, maar ook uitdagend. Hier zijn de belangrijkste bevindingen:
- Massale adoptie: 52 miljoen verkochte tickets in drie maanden
- Minder autokilometers: 1,8 miljard kilometer minder autoverkeer
- CO2-reductie: 1,8 miljoen ton minder uitstoot
- Nieuwe reizigers: 25% van de gebruikers waren nieuwe ov-reizigers
- Overvol openbaar vervoer: Vooral in de weekenden
- Toerisme boost: Binnenlandse reizen stegen met 30%
| Aspect | Voor 9-euro ticket | Tijdens 9-euro ticket | Verandering |
|---|---|---|---|
| Maandelijkse treinreizigers | 45 miljoen | 56 miljoen | +24% |
| Gemiddelde autokilometers per dag | 98 km | 78 km | -20% |
| Tevredenheid ov-reizigers | 6,2/10 | 7,8/10 | +1,6 |
| Binnenlandse dagtrips | 2,1 miljoen/week | 2,7 miljoen/week | +29% |
Maar het verhaal heeft ook een keerzijde. Duitse treinen liepen over van de drukte, vooral in de weekenden. Sommige trajecten werden zo populair dat mensen letterlijk geen plek meer konden vinden.
Het was fantastisch om zoveel mensen de trein te zien nemen, maar onze infrastructuur was er gewoon niet op berekend. Dat is een les voor andere landen.
— Klaus Weber, Duitse spoorweganalyst
Wat dit voor Nederlandse reizigers zou kunnen betekenen
Voor Nederlandse pendelaars en recreatieve reizigers zou een goedkoop ov-ticket een gamechanger kunnen zijn. Stel je voor: voor minder dan €50 per maand door heel Nederland reizen.
De gemiddelde Nederlandse automobilist geeft maandelijks €380 uit aan zijn auto, inclusief brandstof, verzekering en onderhoud. Een goedkoop ov-ticket zou die kosten drastisch kunnen verlagen.
Maar Nederland heeft andere uitdagingen dan Duitsland. Ons land is veel dichter bevolkt en het openbaar vervoer is nu al vaak overvol tijdens de spits. Een plotselinge toename van reizigers zou tot chaos kunnen leiden.
We moeten eerst investeren in meer capaciteit voordat we zo’n ticket introduceren. Anders krijgen we Duitse toestanden, maar dan nog erger.
— Jan Pieters, belangenvereniging treinreizigers
Toch zijn er ook hoopvolle signalen. Nederlandse ov-bedrijven hebben de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in nieuwe treinen en bussen. De infrastructuur is robuuster dan een paar jaar geleden.
De financiële realiteit achter het plan
Het Duitse 9-euro ticket kostte de overheid 2,5 miljard euro voor drie maanden. Omgerekend naar Nederland zou dat neerkomen op ongeveer 400 miljoen euro per trimester.
Dat lijkt veel geld, maar verkeerseconomen wijzen erop dat de maatschappelijke baten veel groter kunnen zijn. Minder files, schonere lucht en gezondere mensen door meer bewegen wegen zwaar in de kosten-batenanalyse.
Bovendien zou een goedkoop ov-ticket vooral mensen met lagere inkomens helpen. Zij geven nu proportioneel veel meer uit aan vervoer dan rijkere huishoudens.
Dit is niet alleen klimaatbeleid, het is ook sociaal beleid. Je maakt mobiliteit toegankelijk voor iedereen, niet alleen voor mensen met dure auto’s.
— Prof. dr. Lisa Janssen, mobiliteitsonderzoeker EUR
Wanneer kunnen we het Nederlandse goedkope ticket verwachten?
Het kabinet belooft voor de zomer van 2024 met een concreet voorstel te komen. Verschillende scenario’s liggen op tafel: van een tijdelijk zomerprogramma tot een permanent systeem.
De grootste vraag is niet óf het er komt, maar hoe het eruit gaat zien. Wordt het een Nederlands 9-euro ticket, of kiest Nederland voor een eigen aanpak?
Eén ding is zeker: de discussie over betaalbare mobiliteit is definitief begonnen. Na jaren van stijgende ov-prijzen zou dit wel eens het keerpunt kunnen zijn waar iedereen op wacht.
FAQs
Wanneer komt er een goedkoop ov-ticket in Nederland?
Het kabinet wil voor zomer 2024 met een concreet voorstel komen, maar de invoering zou pas later kunnen starten.
Hoeveel zou een Nederlands goedkoop ov-ticket kosten?
Dat is nog niet bekend, maar experts denken aan een bedrag tussen de €29 en €49 per maand.
Werkt het ticket dan in alle treinen, bussen en trams?
Waarschijnlijk wel, net zoals in Duitsland, maar de precieze voorwaarden worden nog uitgewerkt.
Kunnen de Nederlandse treinen wel meer reizigers aan?
Dat is een grote zorg. Het ov zou eerst moeten uitbreiden voordat zo’n ticket wordt ingevoerd.
Gaat dit echt CO2-uitstoot verminderen?
In Duitsland wel, met 1,8 miljoen ton minder uitstoot in drie maanden tijd.
Wie betaalt de rekening voor dit goedkope ticket?
De overheid zou het verschil moeten bijpassen, net zoals in Duitsland gebeurde.