Trucker Hendrik van der Berg staarde naar het display van het tankstation en schudde zijn hoofd. “Vorige maand betaalde ik nog 1,45 voor diesel, nu is het al 1,62,” mompelde hij tegen zijn collega. “Als dit zo doorgaat, kan ik straks beter thuis blijven.”
Hendrik is niet de enige die zich zorgen maakt. Overal ter wereld stijgen dieselprijzen in een tempo dat zelfs experts verrast. Van Nederlandse tankstations tot Amerikaanse vrachtdepots – de mondiale strijd om diesel wordt steeds heviger.
En dit is nog maar het begin. Analisten waarschuwen dat we mogelijk de hoogste dieselprijzen ooit gaan zien.
Waarom diesel plotseling zo schaars wordt
De wereldwijde dieselmarkt staat onder enorme druk door een perfecte storm van factoren. Terwijl veel mensen zich focussen op benzineprijzen, speelt zich achter de schermen een veel dramatischere crisis af in de dieselwereld.
Het probleem begint bij de raffinaderijen. Veel zijn nog steeds niet volledig hersteld van de pandemie, terwijl de vraag naar diesel juist explodeert. Transport, landbouw en industrie draaien allemaal op diesel – en die sectoren zijn nu volop aan het inhalen wat ze tijdens corona misten.
We zien een tekort van ongeveer 600.000 vaten diesel per dag wereldwijd. Dat is alsof je plotseling alle diesel voor heel Nederland wegneemt.
— Dr. Emma Jansen, energieanalist bij Rotterdam Institute
Daarbovenop komt de geopolitieke chaos. Sancties tegen grote olieproducenten hebben de mondiale dieselstromen compleet door elkaar geschud. Landen die voorheen vertrouwden op goedkope import, moeten nu vechten voor elke liter.
De harde cijfers achter de dieselcrisis
De numbers liegen er niet om. Hier zie je precies hoe dramatisch de situatie is geworden:
| Land/Regio | Prijsstijging laatste 3 maanden | Verwachte stijging komende maanden |
|---|---|---|
| Nederland | +18% | +15-25% |
| Duitsland | +22% | +20-30% |
| Frankrijk | +16% | +12-20% |
| Verenigde Staten | +25% | +18-28% |
| Verenigd Koninkrijk | +21% | +16-24% |
De cijfers zijn schokkend, maar de onderliggende trends zijn nog verontrustender:
- Wereldwijde dieselvoorraden op laagste niveau in 15 jaar
- Raffinaderijcapaciteit 12% lager dan voor corona
- Vraag naar diesel 8% hoger dan verwacht dit jaar
- Nieuwe raffinaderijen pas in 2025-2026 operationeel
- Alternatieve brandstoffen nog geen realistische vervanging
Het is niet overdreven om te zeggen dat we naar de grootste dieselcrisis in decennia kijken. De fundamentals zijn simpelweg kapot.
— Mark de Vries, senior commodity trader
Wie de rekening gaat betalen
De impact van stijgende dieselprijzen raakt veel meer mensen dan je zou denken. Het gaat niet alleen om truckers en boeren – de hele economie draait op diesel.
Transport en logistiek krijgen de eerste klappen. Vrachtbedrijven zien hun marges verdampen, terwijl ze contractueel vaak niet direct prijsverhogingen kunnen doorberekenen. Kleinere bedrijven staan voor dramatische keuzes.
De landbouw voelt de pijn dubbel. Tractoren, oogstmachines en transportvoertuigen draaien allemaal op diesel. Boeren zitten klem tussen stijgende brandstofkosten en relatief stabiele voedselprijzen.
Mijn dieselkosten zijn in drie maanden tijd verdubbeld. Als dit doorgaat, moet ik serieus overwegen om te stoppen met bepaalde gewassen.
— Piet Janssen, akkerbouwer uit Zeeland
Maar de echte impact komt bij consumenten terecht. Alles wat getransporteerd wordt – en dat is vrijwel alles – wordt duurder. Van je boodschappen tot je online bestellingen.
De bouw- en industriesector kampt met een dubbel probleem. Niet alleen stijgen hun directe dieselkosten, ook hun leveranciers rekenen hogere transportkosten door. Het is een kettingreactie die de hele economie raakt.
Wat er nog komen gaat
Experts zijn somber over de korte termijn. De winter komt eraan, traditioneel het seizoen van hogere energievraag. Dieselvoorraden die normaal in de herfst worden aangevuld, blijven historisch laag.
De situatie wordt nog ingewikkelder door nieuwe regelgeving. Strengere milieueisen betekenen dat oudere, goedkopere diesel steeds minder acceptabel wordt. Schonere diesel kost meer om te produceren.
We staan voor een periode van structureel hogere dieselprijzen. Dit is niet tijdelijk – de markt is fundamenteel veranderd.
— Prof. Dr. Lisa Vermeulen, energiespecialist TU Delft
Regeringen worstelen met de juiste respons. Accijnsverlaging helpt consumenten, maar maakt diesel nog schaarser. Subsidies voor alternatives duren jaren voordat ze effect hebben.
De race is nu om nieuwe raffinaderijcapaciteit online te krijgen. Maar nieuwe faciliteiten bouwen duurt minimaal drie jaar. Tot die tijd blijft de markt kwetsbaar voor elke verstoring.
Voor gewone mensen betekent dit waarschijnlijk maanden, misschien wel jaren van hogere kosten. De diesel die we als vanzelfsprekend beschouwden, is plotseling een schaars en duur goed geworden.
Veelgestelde vragen
Wanneer dalen dieselprijzen weer?
Experts verwachten niet snel verlichting. Waarschijnlijk blijven prijzen hoog tot nieuwe raffinaderijcapaciteit operationeel is, rond 2025-2026.
Waarom stijgt diesel harder dan benzine?
Diesel heeft een complexer productieproces en minder raffinaderijcapaciteit. Ook is de vraag naar diesel wereldwijd harder gestegen.
Kan ik overstappen op een elektrische auto?
Voor personenvervoer wel, maar voor vrachttransport en landbouw zijn elektrische alternatieven nog beperkt beschikbaar.
Worden alle producten nu duurder?
Ja, vrijwel alles wat getransporteerd wordt zal duurder worden. Transport is een grote kostenpost voor de meeste producten.
Wat doet de regering tegen hoge dieselprijzen?
Verschillende landen overwegen accijnsverlaging en subsidies voor alternatives, maar directe oplossingen zijn beperkt.
Is dit de nieuwe normaal?
Mogelijk wel. De dieselmarkt is structureel veranderd en experts verwachten langdurig hogere prijzen dan voor de crisis.