Céleste drukte haar telefoon tegen haar oor terwijl ze door de smalle straatjes van Cité Soleil rende. “Maman, blijf binnen, wat er ook gebeurt,” fluisterde ze hijgend. Het geluid van automatische wapens echode door de wijk. Weer een dag waarop overleven belangrijker was dan naar school gaan.
Voor miljoenen Haïtianen zoals Céleste is dit de nieuwe realiteit. Het bendegeweld dat de hoofdstad Port-au-Prince in zijn greep houdt, heeft de afgelopen dagen een dodelijke escalatie gekend. Tientallen mensen verloren hun leven in gevechten tussen rivaliserende bendes die vechten om de controle over strategische gebieden rondom de hoofdstad.
De situatie is zo ernstig geworden dat zelfs ervaren hulpverleners spreken van een humanitaire crisis die alle vorige records overtreft. Families barricaderen zich in hun huizen, scholen blijven gesloten, en ziekenhuizen kunnen nauwelijks functioneren.
Waarom het geweld nu zo heftig is
De recente golf van geweld is geen toeval. Verschillende factoren komen samen in een perfecte storm die Haïti naar de afgrond duwt. Na de moord op president Jovenel Moïse in 2021 ontstond er een machtsvacuüm dat bendes gretig hebben opgevuld.
Wat begon als lokale conflicten is uitgegroeid tot een oorlog om territorium, drugstransport en politieke invloed. De G9-alliantie, een federatie van negen machtige bendes, controleert inmiddels meer dan 60% van Port-au-Prince.
De bendes zijn niet langer gewoon criminele organisaties. Ze zijn de facto regeringen geworden in grote delen van het land.
— Dr. Marie Rosy Auguste Ducena, Haïtiaans Institute voor Sociale Studies
Het gaat niet alleen om geld of drugs. Deze groepen hebben politieke ambities en gebruiken geweld als middel om hun macht uit te breiden. Ze controleren havens, vliegvelden, en zelfs brandstofopslagplaatsen.
De dodelijke cijfers en wie het hardst wordt getroffen
De Verenigde Naties meldt dat in de eerste helft van dit jaar al meer dan 2.500 mensen werden gedood of gewond raakten door bendegeweld. Maar de werkelijke cijfers liggen waarschijnlijk veel hoger.
| Type slachtoffer | Aantal (afgelopen maand) | Percentage van totaal |
|---|---|---|
| Burgers | 89 | 67% |
| Politieagenten | 23 | 17% |
| Bendeleden | 21 | 16% |
Kinderen betalen de hoogste prijs. Unicef rapporteert dat één op de drie slachtoffers jonger is dan 18 jaar. Ze worden niet alleen gedood in kruisvuur, maar ook gerekruteerd als kindsoldaten of gebruikt als menselijke schilden.
Vrouwen worden systematisch het doelwit van seksueel geweld. Verkrachting wordt gebruikt als wapen om gemeenschappen te terroriseren en onderwerpen. Duizenden families zijn gedwongen hun huizen te verlaten.
We zien moeders die hun kinderen ‘s nachts niet durven te laten slapen uit angst dat er bendes binnenvallen. Dit is geen leven meer.
— Father Rick Frechette, directeur St. Damien ziekenhuis
De economische impact is verwoestend. Bedrijven sluiten massaal, werkloosheid stijgt naar recordhoogtes, en de lokale munt verliest dagelijks aan waarde. Zelfs basis behoeften zoals voedsel en water worden luxeartikelen.
Hoe het dagelijks leven is veranderd
Stel je voor dat je niet naar je werk kunt omdat de weg wordt gecontroleerd door gewapende bendes. Dat je kinderen niet naar school kunnen omdat de route te gevaarlijk is. Dat je familie in een ander stadsdeel woont, maar je ze maanden niet hebt gezien omdat reizen onmogelijk is geworden.
Dit is de realiteit voor meer dan 4,7 miljoen Haïtianen die acute humanitaire hulp nodig hebben. Ziekenhuizen kunnen patiënten niet behandelen omdat personeel niet op hun werk kan komen. Ambulances worden beschoten. Medicijnen kunnen niet worden geleverd.
De situatie op scholen is dramatisch:
- Meer dan 1.700 scholen zijn gesloten vanwege onveiligheid
- 700.000 kinderen hebben geen toegang tot onderwijs
- Schoolgebouwen worden gebruikt als schuilplaatsen door ontheemde families
- Leraren vluchten massaal het land uit
Onderwijs is de enige manier om uit armoede te ontsnappen, maar zelfs dat wordt ons nu afgenomen. We verliezen een hele generatie.
— Margareth Lumarque, directeur Haïtiaanse Onderwijsunie
De gezondheidszorg staat op instorten. Artsen zonder Grenzen meldt dat hun teams regelmatig worden bedreigd of beroofd. Patiënten sterven niet door hun ziekte, maar omdat ze geen medische hulp kunnen bereiken.
Voedsel wordt een luxe. De haven van Port-au-Prince, waar 80% van alle voedselimporten binnenkomt, wordt gecontroleerd door bendes. Zij bepalen welke goederen worden doorgelaten en voor welke prijs. Families eten soms dagen niet.
Internationale hulp en wat er nu gebeurt
De internationale gemeenschap worstelt met de vraag hoe te helpen zonder de situatie erger te maken. Een militaire interventie is controversieel, maar niets doen betekent toekijken hoe een land in elkaar stort.
Kenya heeft beloofd 1.000 politieagenten te sturen als onderdeel van een VN-missie, maar deze hulp laat op zich wachten. Ondertussen wordt de situatie dagelijks erger.
Elke dag dat we wachten, sterven er meer onschuldige mensen. De tijd voor diplomatieke oplossingen raakt op.
— William O’Neill, VN-expert mensenrechten Haïti
Hulporganisaties proberen te helpen, maar werken onder extreme omstandigheden. Voedselhulp wordt gestolen, hulpverleners worden ontvoerd, en projecten moeten worden stopgezet vanwege het geweld.
Voor gewone Haïtianen rest vaak alleen de vlucht. Duizenden proberen het land te verlaten, vaak in gammele bootjes richting de Dominicaanse Republiek of de Verenigde Staten. Velen verdrinken onderweg.
De vraag is niet meer of Haïti hulp nodig heeft, maar of het land nog te redden valt. Elke dag dat het geweld voortduurt, wordt de weg terug naar stabiliteit langer en moeilijker.
Veelgestelde Vragen
Waarom grijpt de politie niet in tegen de bendes?
De Haïtiaanse politie is zwaar in de minderheid en heeft niet genoeg wapens of munitie om de goed bewapende bendes te bestrijden.
Hoeveel mensen zijn er al gevlucht?
Meer dan 200.000 mensen zijn ontheemd binnen Haïti, en tienduizenden hebben het land verlaten.
Kunnen toeristen nog veilig naar Haïti?
Alle westerse regeringen adviseren dringend om niet naar Haïti te reizen vanwege het extreme gevaar.
Hoe kunnen mensen Haïti helpen?
Door te doneren aan gevestigde hulporganisaties die ter plaatse werken, zoals Artsen zonder Grenzen of het Rode Kruis.
Wat gebeurt er als de situatie niet verbetert?
Experts vrezen voor een complete staatsinstructie en een nog grotere vluchtelingencrisis in de regio.
Waarom is er zo weinig aandacht voor Haïti in de media?
De crisis duurt al zo lang dat veel media het als ‘gewoon nieuws’ beschouwen, ondanks de verslechterende situatie.