Kees zet zijn auto neer bij het tankstation en kijkt naar de prijzen op het display. “€1,89 voor benzine,” mompelt hij tegen zijn vrouw. “Dat was voor de oorlog nog €1,45. Ze maken zeker goud geld aan ons.”
Het is een gedachte die veel Nederlandse automobilisten delen. Sinds het begin van de oorlog in Oekraïne zijn de brandstofprijzen flink gestegen, en velen vermoeden dat tankstations hiervan profiteren. Maar klopt dat eigenlijk wel?
De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft daar nu duidelijkheid over gegeven. Na uitgebreid onderzoek concludeert de toezichthouder dat tankstations hun winstmarges niet hebben verhoogd sinds het begin van de oorlog. De hogere prijzen aan de pomp zijn dus niet het gevolg van hebzucht, maar van daadwerkelijk gestegen inkoopprijzen.
Wat zegt het ACM-onderzoek precies?
De ACM heeft de cijfers van grote tankstationketens onder de loep genomen en ontdekt dat de winstmarges stabiel zijn gebleven. Dit betekent dat de stijging van brandstofprijzen vrijwel volledig wordt veroorzaakt door hogere inkoopprijzen op de internationale markt.
“We hebben geen aanwijzingen gevonden dat tankstations misbruik maken van de huidige situatie,” legt een ACM-woordvoerder uit. De toezichthouder heeft zowel de grote ketens als onafhankelijke tankstations onderzocht.
De winstmarges zijn niet gestegen. Tankstations geven de hogere inkoopprijzen gewoon door aan de consument.
— Martijn van der Heijden, ACM-onderzoeker
Het onderzoek toont aan dat de brandstofprijzen worden bepaald door verschillende factoren die niets met de tankstations zelf te maken hebben. De oorlog in Oekraïne heeft de oliemarkt flink door elkaar geschud, met als gevolg hogere prijzen wereldwijd.
Waarom zijn de brandstofprijzen dan wel zo hoog?
De werkelijke oorzaken van de hoge brandstofprijzen liggen veel complexer dan alleen hebzuchtige tankhouders. Verschillende factoren spelen een rol:
- Internationale olieprijs: Door de oorlog en sancties tegen Rusland is de olieprijs flink gestegen
- Raffinagecapaciteit: Tekorten in de raffinaderijen zorgen voor hogere prijzen van benzine en diesel
- Accijnzen: Belastingen maken een groot deel uit van de prijs aan de pomp
- BTW: Ook hierover betaal je als consument 21% belasting
- Transportkosten: Het vervoer van brandstof naar tankstations is duurder geworden
| Kostencomponent | Aandeel in literprijs | Voor oorlog | Nu |
|---|---|---|---|
| Inkoopprijs brandstof | 40-45% | €0,58 | €0,76 |
| Accijns | 35-40% | €0,76 | €0,76 |
| BTW | 17-18% | €0,25 | €0,32 |
| Winstmarge tankstation | 3-5% | €0,06 | €0,06 |
Veel mensen denken dat tankstations veel verdienen aan brandstof, maar de marge is eigenlijk heel klein. Ze verdienen meer aan de winkel dan aan de pomp.
— Lisa Bergman, branchekenner energie
Wat betekent dit voor jou als automobilist?
Voor Nederlandse automobilisten is dit nieuws zowel teleurstellend als verhelderend. Teleurstellend omdat er geen sprake is van oneerlijke praktijken die aangepakt kunnen worden. Verhelderend omdat nu duidelijk is waar de hoge prijzen vandaan komen.
De realiteit is dat brandstofprijzen voornamelijk worden bepaald door factoren buiten Nederland. Zolang de internationale situatie gespannen blijft, zullen ook de prijzen aan de pomp hoog blijven.
Dat betekent echter niet dat er helemaal niets te doen is. Consumenten kunnen wel degelijk invloed uitoefenen door slim te tanken:
- Vergelijk prijzen tussen verschillende tankstations via apps
- Tank bij onafhankelijke stations, die soms goedkoper zijn
- Vermijd tanken op snelwegen waar prijzen hoger liggen
- Overweeg zuiniger rijgedrag om minder te hoeven tanken
Het is begrijpelijk dat mensen boos zijn over de hoge prijzen, maar die boosheid moet niet naar de tankstations. Zij zijn net zo goed slachtoffer van de situatie.
— Peter de Vries, BOVAG
Sommige automobilisten overwegen zelfs om over te stappen naar elektrisch rijden. Hoewel de aanschafprijs van elektrische auto’s nog hoog is, worden de operationele kosten steeds aantrekkelijker vergeleken met benzine en diesel.
Wat gaat er nu gebeuren?
De ACM blijft de brandstofmarkt monitoren om ervoor te zorgen dat er geen oneerlijke praktijken ontstaan. Het onderzoek wordt regelmatig herhaald om eventuele veranderingen in winstmarges op te sporen.
Voor de korte termijn lijkt er weinig verbetering in zicht. De geopolitieke situatie blijft onzeker, en daarmee ook de brandstofprijzen. Experts verwachten dat de prijzen hoog zullen blijven zolang de oorlog in Oekraïne voortduurt.
We houden de markt scherp in de gaten. Mocht er toch sprake zijn van prijsmanipulatie, dan grijpen we direct in.
— Cynthia Kroeze, ACM-directeur
De regering heeft verschillende maatregelen overwogen om de pijn te verzachten, zoals het verlagen van accijnzen. Tot nu toe is daar echter weinig van terechtgekomen, mede omdat de staatskas de belastinginkomsten uit brandstof hard nodig heeft.
Voor veel Nederlandse gezinnen betekent dit dat ze moeten wennen aan structureel hogere kosten voor mobiliteit. Het tanken van de auto is een van de meest zichtbare gevolgen van de internationale crisis geworden.
Veelgestelde vragen
Verdienen tankstations echt zo weinig aan brandstof?
Ja, de winstmarge op brandstof is slechts 3-5% van de verkoopprijs. Tankstations verdienen meer aan producten in de winkel.
Waarom zijn de prijzen op snelwegen hoger?
Snelwegtankstations hebben hogere kosten door dure huurprijzen en 24/7 bemanning, plus ze profiteren van het gemak voor reizigers.
Kan de regering de brandstofprijzen verlagen?
Ja, door accijnzen te verlagen, maar dit betekent minder belastinginkomsten voor de staat van miljarden euro’s per jaar.
Wanneer dalen de prijzen weer?
Dat hangt af van de internationale situatie. Zolang er geopolitieke spanning is, blijven olieprijzen waarschijnlijk hoog.
Zijn elektrische auto’s nu aantrekkelijker geworden?
Voor veel mensen wel, vooral door de hoge brandstofkosten. De totale kosten van elektrisch rijden worden steeds competitiever.
Hoe kan ik goedkoper tanken?
Gebruik apps om prijzen te vergelijken, vermijd snelwegtankstations, en overweeg onafhankelijke stations die vaak goedkoper zijn.