Trucker Willem zet zijn vrachtwagen stil bij het tankstation langs de A2 en schudt zijn hoofd terwijl hij naar de dieselprijzen kijkt. “€1,89 per liter,” mompelt hij tegen zijn collega. “Vorige maand was het nog €1,75. Dit wordt onhoudbaar.”
Willem is niet de enige die zich zorgen maakt. Overal in Nederland kijken automobilisten, transporteurs en bedrijfseigenaren met groeiende onrust naar de stijgende dieselprijzen die richting recordhoogtes klimmen.
De realiteit is hard: deze prijsstijging gaat veel verder reiken dan alleen de portemonnee van wie diesel tankt. Het raakt ons allemaal, of je nu diesel rijdt of niet.
Waarom schieten de dieselprijzen omhoog?
De dieselprijs heeft de afgelopen weken een flinke klap gekregen door verschillende factoren die tegelijkertijd toeslaan. De internationale olieprijs is gestegen door geopolitieke spanningen en productiekeuzes van olieproducerende landen.
Daarbovenop komt de seizoensgebonden vraag naar verwarmingsolie, die chemisch bijna identiek is aan diesel. Wanneer de winter nadert, stijgt automatisch de vraag naar beide producten.
De combinatie van hogere ruwe oliekosten en seizoensgebonden vraag creëert een perfecte storm voor dieselprijzen.
— Dr. Petra van Houten, energie-econoom Universiteit Utrecht
Ook speelt de wisselkoers van de euro ten opzichte van de dollar een rol. Omdat olie wordt verhandeld in dollars, maakt een zwakkere euro het importeren van brandstof duurder voor Nederlandse raffinaderijen.
De accijnzen en BTW maken ongeveer 40% van de dieselprijs uit, waardoor elke stijging van de basisprijs nog verder wordt uitvergroot.
Deze cijfers laten zien hoe ernstig het is
De ontwikkeling van dieselprijzen dit jaar tekent een zorgwekkend beeld. Hier zie je precies wat er gebeurt:
| Periode | Gemiddelde dieselprijs | Verschil met vorige periode |
|---|---|---|
| Januari 2024 | €1,62 | – |
| April 2024 | €1,69 | +€0,07 |
| Juli 2024 | €1,74 | +€0,05 |
| Oktober 2024 | €1,87 | +€0,13 |
| Verwachting december | €1,95 | +€0,08 |
De stijging van 33 cent per liter in één jaar tijd betekent dat het vullen van een gemiddelde dieseltank nu ongeveer €20 meer kost dan in januari.
Voor verschillende groepen betekent dit:
- Particuliere dieselrijders: €40-60 extra per maand aan brandstofkosten
- Kleine transportbedrijven: €500-1500 extra per maand
- Grote logistieke bedrijven: €10.000-50.000 extra per maand
- Landbouwbedrijven: €200-800 extra per maand voor machines
We zien bedrijven die hun marges al jaren onder druk hebben staan nu echt in de problemen komen. Sommigen kunnen deze kosten gewoon niet meer opvangen.
— Marco Dijkstra, voorzitter Transport en Logistiek Nederland
Dit voelen we allemaal in onze portemonnee
Denk je dat deze dieselprijzen alleen dieselrijders raken? Niets is minder waar. Bijna alles wat je koopt wordt op een gegeven moment vervoerd door dieselvoertuigen.
Supermarkten krijgen hun voorraad aangevoerd door dieselvrachtwagens. Webwinkels bezorgen pakketten met dieselbusjes. Bouwmaterialen, meubels, kleding – het komt allemaal per dieseltransport bij de winkels.
Deze transportkosten worden doorberekend in de prijzen die jij betaalt. Een stijging van de dieselprijs met 20 cent kan betekenen dat je boodschappen 2-4% duurder worden.
Transportkosten maken gemiddeld 8-12% uit van de eindprijs van consumptiegoederen. Als die kosten stijgen, stijgen de prijzen in de winkel mee.
— Lisa Vermeulen, retailspecialist Erasmus Universiteit
Ook de bouwsector krijgt klappen. Dieselvoertuigen en machines zijn onmisbaar op bouwplaatsen. Hogere dieselprijzen maken nieuwbouwprojecten duurder, wat doorwerkt in de huizenprijzen.
Zelfs je vakantie wordt duurder. Touringcars rijden op diesel, net als de meeste bussen voor openbaar vervoer. Rederijen gebruiken scheepsdiesel voor veerboten en cruiseschepen.
Wat kunnen we verwachten?
De vooruitzichten zijn niet rooskleurig. Energieanalisten verwachten dat dieselprijzen richting de winter verder zullen stijgen. Het record van €2,05 per liter uit 2022 komt steeds dichterbij.
De regering overweegt maatregelen om de klap te verzachten, maar concrete plannen zijn er nog niet. Een tijdelijke verlaging van accijnzen behoort tot de mogelijkheden, maar dat kost de staatskas miljarden.
Voor bedrijven wordt het een kwestie van aanpassen of verdwijnen. Sommige transportbedrijven overwegen brandstoftoeslagen voor klanten. Andere zoeken naar zuinigere routes of investeren in hybride voertuigen.
We staan voor keuzes die de hele transportsector gaan veranderen. Dit dwingt iedereen om na te denken over alternatieven.
— Jan Bakker, directeur Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders
Consumenten kunnen zich voorbereiden door bewuster boodschappen te doen en minder onnodige ritten te maken. Maar ontsnappen aan de gevolgen van hogere dieselprijzen kan niemand.
De komende maanden worden cruciaal. Als de prijzen blijven stijgen, krijgen we te maken met een nieuwe golf van inflatie die vooral lagere inkomens hard raakt.
Willem, de trucker van het begin, vat het samen: “Dit gaat niet alleen over ons truckers. Als wij duurder worden, wordt alles duurder. En dat betalen uiteindelijk alle Nederlanders.”
Veelgestelde vragen
Wanneer bereiken dieselprijzen hun piek?
Experts verwachten de hoogste prijzen in december en januari, wanneer de vraag naar verwarmingsolie het grootst is.
Waarom is diesel duurder dan benzine geworden?
Diesel wordt gebruikt voor verwarming én transport, waardoor de vraag hoger is. Ook bevatten dieselbrandstoffen meer energie per liter.
Gaat de regering ingrijpen bij de hoge dieselprijzen?
Er wordt gesproken over mogelijke maatregelen, maar concrete plannen zijn er nog niet aangekondigd.
Hoeveel duurder worden mijn boodschappen door hogere dieselprijzen?
Gemiddeld kun je rekenen op 2-4% prijsstijging bij een dieselprijs die 20 cent per liter hoger ligt.
Zijn er alternatieven voor dieseltransport?
Elektrische vrachtwagens komen opzetten, maar zijn nog beperkt inzetbaar voor lange afstanden en zware transporten.
Kan ik zelf iets doen tegen stijgende prijzen door diesel?
Bewust consumeren, lokaal kopen waar mogelijk en minder onnodige ritten maken helpen om de impact te beperken.