Esmee van der Berg zat gisteravond rustig achter haar raam in de Kervelstraat toen ze plots oog in oog stond met een imposant everzwijn. Het dier snuffelde onverstoorbaar door haar voortuin, op zoek naar eetbare wortels en bollen. “Ik durfde me niet te bewegen,” vertelt ze nog steeds onder de indruk. “Het beest was minstens zo groot als een middelgrote hond.”
Wat vijf jaar geleden nog een zeldzame gebeurtenis was in Hattem, is inmiddels een bijna wekelijks terugkerend probleem geworden. Wilde zwijnen trekken steeds vaker de historische Hanzestad binnen, op zoek naar voedsel en onderdak.
De overlast die deze imposante dieren veroorzaken groeit exponentieel. Van omgewoelde tuinen tot beschadigde sportvelden – de sporen van hun nachtelijke bezoeken zijn overal zichtbaar.
Waarom komen zwijnen naar Hattem?
De toename van wilde zwijnen in stedelijke gebieden is geen toeval. Verschillende factoren spelen hierbij een cruciale rol, en Hattem vormt hierop geen uitzondering.
Door de groeiende zwijnenpopulatie in de omliggende bossen wordt de concurrentie om voedsel steeds groter. Jonge zwijnen worden door dominante dieren weggejaagd en zoeken nieuwe territoria. De rand van Hattem, met zijn ruime tuinen en groene zones, biedt een aantrekkelijk alternatief.
De zwijnen associëren menselijke bewoning steeds meer met gemakkelijk voedsel. Dat is een zorgelijke ontwikkeling.
— Dr. Marieke Janssen, Wildlifespecialist Universiteit Wageningen
Klimaatverandering speelt ook een rol. Mildere winters zorgen ervoor dat meer zwijnen de koude maanden overleven, terwijl droge zomers het natuurlijke voedselaanbod in bossen doen afnemen.
Bovendien leren zwijnen snel. Eenmaal ontdekt dat tuinen, composthopen en zelfs vuilnisbakken voedsel opleveren, keren ze steeds vaker terug. Hun uitstekende geheugen en sociale structuur zorgen ervoor dat deze kennis wordt doorgegeven aan andere dieren.
De schade in cijfers
De impact van de zwijnenoverlast in Hattem laat zich het best illustreren door concrete cijfers en voorbeelden. De gemeente heeft de afgelopen maanden alle meldingen zorgvuldig bijgehouden.
| Type schade | Aantal meldingen (2024) | Geschatte kosten |
|---|---|---|
| Tuinschade | 47 | €15.000 |
| Sportveldenbeschadiging | 12 | €8.500 |
| Beschadigde hekken/poorten | 23 | €4.200 |
| Vuilnisbakken omgegooid | 31 | €2.100 |
| Schade aan openbaar groen | 18 | €6.800 |
De meeste schade ontstaat ‘s nachts, wanneer zwijnen actief op zoek gaan naar voedsel. Hun krachtige snuiten en poten maken korte metten van zorgvuldig onderhouden gazons en bloemperken.
Enkele specifieke problemen die inwoners ondervinden:
- Omgewoelde tuinen waar bloembollen zijn opgegraven
- Beschadigde tuinmeubilair en decoraties
- Kapotte beregeningsinstallaties
- Vernietigd tuingereedschap
- Beschadigde compostbakken en vuilniscontainers
- Gaten in gazons en golfbanen
We krijgen bijna dagelijks telefoontjes van boze inwoners. De frustratie is enorm, vooral omdat mensen zich machteloos voelen.
— Hans Vermeulen, Hoofd Buitendienst Gemeente Hattem
Gevaren en veiligheidsrisico’s
Naast materiële schade brengen zwijnen in woonwijken ook veiligheidsrisico’s met zich mee. Hoewel ze van nature schuw zijn, kunnen ze gevaarlijk worden wanneer ze zich bedreigd voelen of hun jongen beschermen.
Een volwassen everzwijn kan tot 200 kilogram wegen en snelheden bereiken van 50 kilometer per uur. Hun slagtanden zijn scherp genoeg om ernstige verwondingen te veroorzaken.
Vooral hondenbezitters lopen risico. Zwijnen beschouwen honden als natuurlijke vijanden en kunnen agressief reageren, zelfs op kleine huisdieren. Meerdere inwoners hebben al angstige momenten meegemaakt tijdens avondwandelingen.
Vorige week stond ik ineens tegenover een zeug met biggen in het Molenweidpark. Gelukkig kon ik rustig achteruit lopen, maar mijn hart bonsde wel een kwartier lang.
— Gerard Bakker, Inwoner Hattem
Ook het verkeer ondervindt hinder. Zwijnen steken regelmatig wegen over, vooral in de schemering. Dit leidt tot gevaarlijke situaties voor automobilisten die plotseling moeten uitwijken of remmen.
Wat doet de gemeente?
De gemeente Hattem neemt de problematiek serieus en heeft verschillende maatregelen getroffen. Een belangrijk onderdeel is voorlichting aan inwoners over hoe ze zwijnen kunnen weren.
Preventieve maatregelen die inwoners kunnen nemen:
- Vuilnisbakken pas ‘s ochtends buitenzetten
- Compostbakken goed afsluiten
- Gevallen fruit direct opruimen
- Hekken en poorten controleren op zwakke plekken
- Huisdieren ‘s avonds binnen houden
- Buitenverlichting installeren met bewegingssensoren
Daarnaast werkt de gemeente samen met de provincie Gelderland aan een gebiedsbreed beheerplan. Dit omvat zowel preventieve maatregelen als, indien noodzakelijk, populatiebeheer door getrainde jagers.
We zoeken naar een balans tussen natuurbescherming en leefbaarheid voor onze inwoners. Het is een complexe uitdaging die om een doordachte aanpak vraagt.
— Wethouder Petra Schoenmakers, Gemeente Hattem
Een belangrijk punt is ook de aansprakelijkheid. Schade door wilde dieren valt meestal niet onder de normale verzekeringen. De gemeente onderzoekt mogelijkheden voor een collectieve schaderegeling.
De toekomst
Experts verwachten dat het probleem voorlopig niet zal afnemen. De zwijnenpopulatie in Nederland groeit nog steeds, en klimaatverandering maakt stedelijke gebieden steeds aantrekkelijker voor wilde dieren.
Hattem is zeker niet uniek in deze problematiek. Veel gemeenten in de Veluwe-regio worstelen met soortgelijke uitdagingen. Samenwerking tussen gemeenten wordt daarom steeds belangrijker.
De sleutel ligt waarschijnlijk in een combinatie van maatregelen: betere afscherming, consequent gedrag van inwoners, en waar nodig ingrijpen in de populatie. Alleen zo kan de balans tussen mens en dier worden hersteld.
Veelgestelde vragen
Wat moet ik doen als ik een zwijn in mijn tuin zie?
Blijf rustig, maak geen plotselinge bewegingen en ga langzaam naar binnen. Bel daarna de gemeente om de waarneming te melden.
Vergoedt mijn verzekering schade door zwijnen?
De meeste verzekeringen dekken dit niet. Check je polis of neem contact op met je verzekeraar voor zekerheid.
Kunnen zwijnen ziektes overdragen?
Ja, zwijnen kunnen verschillende ziektes bij zich dragen. Vermijd daarom direct contact en raak geen uitwerpselen aan.
Waarom worden de zwijnen niet gewoon weggevangen?
Zwijnen zijn intelligente dieren die moeilijk te vangen zijn. Bovendien lost dit het onderliggende probleem niet op – andere zwijnen nemen hun plaats in.
Helpt het om een hek te plaatsen?
Een stevig hek van minimaal 1,5 meter hoog kan helpen, maar zwijnen zijn verrassend goede klimmers en gravers.
Bij wie kan ik schade melden?
Meld schade bij de gemeente Hattem via het online meldingsformulier of telefonisch tijdens kantooruren.