Klaas schrok wakker van een enorme knal om half vier ‘s nachts. Zijn appartement op de tweede verdieping trilde alsof er een vrachtwagen tegen het gebouw was gereden. Toen hij uit zijn raam keek, zag hij rook opstijgen van de geldautomaat beneden in zijn straat in Rotterdam-Zuid.
“Het klonk alsof er een bom was afgegaan,” vertelt de 67-jarige gepensioneerde. “Veel harder dan die andere keer vorig jaar. De ruiten van de winkels eromheen waren dit keer allemaal kapot.”
Klaas werd ongewild getuige van een zorgwekkende trend: plofkrakers gebruiken steeds zwaardere explosieven om geldautomaten op te blazen. Wat vroeger nog werd gedaan met relatief eenvoudige middelen, escaleert nu naar gevaarlijke bommenmakerij die hele buurten in gevaar brengt.
Escalatie in explosieve kracht
De politie slaat alarm over de toenemende gewelddadige methoden van plofkrakers. Waar criminelen vroeger nog werkten met simpele knalvuurwerk of kleine hoeveelheden explosieven, zien we nu een dramatische escalatie.
“We zien dat daders nu zakken vol flitspoeder tegen de automaten plakken,” legt politie-expert Hans van der Berg uit. “Dit levert explosies op die vele malen krachtiger zijn dan wat we eerder tegenkwamen.”
De kracht van deze nieuwe explosieven is vergelijkbaar met wat we bij professionele sloop zien. Het gevaar voor omstanders is enorm toegenomen.
— Inspector Marieke Jansen, Landelijke Eenheid
Het probleem concentreert zich vooral in de Randstad, maar breidt zich snel uit naar andere delen van Nederland. Alleen al dit jaar werden meer dan 180 plofkraken geregistreerd, een stijging van 40% ten opzichte van vorig jaar.
De explosieven worden vaak ‘s nachts geplaatst, wanneer criminelen denken dat de kans op slachtoffers het kleinst is. Maar de realiteit is dat deze krachtige explosieven een veel groter gebied treffen dan de daders beseffen.
Gevaarlijke ingrediënten en technieken
Experts waarschuwen dat de gebruikte materialen steeds professioneler worden. De combinatie van verschillende chemische stoffen zorgt voor explosies die niet alleen de geldautomaat vernietigen, maar ook ernstige structurele schade aan gebouwen veroorzaken.
De meest gebruikte methoden volgens politieonderzoek:
- Flitspoeder in grote hoeveelheden tegen de kluisdeur
- Zelfgemaakte bommen met meerdere ontstekingsmechanismen
- Combinatie van verschillende explosieve stoffen voor maximale kracht
- Gebruik van professionele ontstekingsapparatuur
- Versterkende materialen om de explosie te richten
| Jaar | Aantal plofkraken | Geschatte schade | Gewonden |
|---|---|---|---|
| 2022 | 128 | €15 miljoen | 12 |
| 2023 | 165 | €23 miljoen | 18 |
| 2024 | 183* | €31 miljoen* | 25* |
*Cijfers tot november 2024
We maken ons grote zorgen over de escalatie. Deze criminelen lijken niet te beseffen dat ze levens in gevaar brengen voor een relatief klein geldbedrag.
— Dr. Peter Kroesen, Forensisch explosievenexpert
Impact op buurten en bewoners
De gevolgen reiken veel verder dan alleen materiële schade. Hele buurten worden getroffen door de psychologische impact van deze gewelddadige misdrijven.
Bewoners zoals Klaas durven ‘s nachts niet meer rustig te slapen. Veel mensen overwegen zelfs te verhuizen uit buurten waar regelmatig plofkraken plaatsvinden.
“Mijn kleinkinderen durven niet meer bij me te logeren,” vertelt hij. “Ze zijn bang dat het weer gebeurt als ze er zijn.”
Winkeliers zien hun verzekeringspremies stijgen, en sommige verzekeraars weigeren zelfs nog dekking te bieden voor winkels in de buurt van geldautomaten. Dit heeft directe economische gevolgen voor lokale ondernemers.
Banken reageren door steeds meer geldautomaten weg te halen uit risicogebieden. Dit betekent dat vooral ouderen en mensen zonder internetbankieren de dupe worden van de escalerende criminaliteit.
We zien dat hele wijken veranderen door deze misdrijven. Mensen voelen zich niet meer veilig in hun eigen buurt.
— Wijkagent Sandra Vermeulen
Politie-aanpak en preventie
De politie heeft speciale teams opgericht die zich volledig richten op plofkraken. Deze teams werken nauw samen met internationale partners, omdat veel dadergroepen ook actief zijn in Duitsland en België.
Nieuwe technieken worden ingezet om de criminelen te stoppen:
- Slimme camerasystemen die verdachte bewegingen detecteren
- Snellere responstijden door strategische positionering
- Samenwerking met chemische industrie om grondstoffen te traceren
- Internationale uitwisseling van daderprofielen
- Preventieve controles op verdachte voertuigen
Toch blijft de aanpak lastig. Criminelen passen hun methoden constant aan en lijken weinig indruk te maken van de verhoogde straffen die recent zijn ingevoerd.
Het is een kat-en-muisspel geworden. Zodra wij onze beveiliging aanpassen, verzinnen zij weer nieuwe methoden.
— Commissaris Robert de Wit
De regering overweegt daarom nog strengere maatregelen, waaronder het beperken van de verkoop van bepaalde chemicaliën en het verhogen van de maximumstraffen tot 12 jaar gevangenis.
Voor bewoners zoals Klaas blijft het ondertussen afwachten of de escalatie kan worden gestopt voordat er ernstige slachtoffers vallen. “Ik hoop dat ze snel worden gepakt,” zegt hij. “Voor iemand gewond raakt of erger.”
Veelgestelde vragen
Waarom gebruiken plofkrakers steeds zwaardere explosieven?
Banken hebben hun geldautomaten beter beveiligd, waardoor criminelen krachtiger explosieven nodig hebben om door de versterkingen heen te komen.
Hoeveel geld stelen criminelen gemiddeld bij een plofkraak?
Gemiddeld tussen de €20.000 en €50.000, maar de schade aan gebouwen en omgeving is vaak veel hoger dan het gestolen bedrag.
Wat moet je doen als je een plofkraak hoort?
Blijf binnen, ga niet naar buiten uit nieuwsgierigheid, en bel direct 112. Kom niet in de buurt van het gebied vanwege mogelijk instortingsgevaar.
Kunnen banken plofkraken helemaal voorkomen?
Complete preventie is lastig, maar banken investeren in slimmere beveiligingssystemen, betere camerabewaking en snellere alarmering van politie.
Waarom gebeuren de meeste plofkraken ‘s nachts?
Criminelen denken dat er dan minder getuigen zijn en de kans op arrestatie kleiner is, hoewel politie inmiddels ook ‘s nachts extra surveillance inzet.
Hoe lang krijgen daders als ze worden gepakt?
De straffen zijn recent verhoogd naar maximaal 9 jaar gevangenis, met plannen om dit verder te verhogen naar 12 jaar bij gebruik van zware explosieven.