Gerrit staart naar de brief van de NVWA die net door zijn brievenbus is gevallen. Zijn handen trillen lichtjes terwijl hij de woorden leest: “Overtreding gewasbeschermingsmiddelen geconstateerd.” Na veertig jaar boeren heeft hij nooit eerder zo’n brief ontvangen.
“Mijn vader deed het zo, mijn opa deed het zo,” mompelt hij tegen zijn vrouw Els. “Maar blijkbaar doen we het verkeerd.”
Gerrit is niet de enige. Uit recent onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit blijkt dat veel Nederlandse boeren de regels rond bestrijdingsmiddelen overtreden. Een ontwikkeling die de NVWA “zorgwekkend” noemt en die de hele sector op zijn kop zet.
Wat gaat er mis op Nederlandse boerderijen?
De cijfers liegen er niet om. Bij controles van de NVWA worden steeds vaker overtredingen aangetroffen bij het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Het gaat niet alleen om kleine vergissingen, maar om structurele problemen die de voedselveiligheid en het milieu bedreigen.
De overtredingen variëren van het gebruik van verkeerde dosering tot het toepassen van middelen die helemaal niet toegestaan zijn. Sommige boeren gebruiken bestrijdingsmiddelen op gewassen waarvoor ze niet bedoeld zijn, anderen houden zich niet aan de wachttijden voordat ze hun producten verkopen.
We zien een zorgwekkende trend waarbij boeren de regels steeds vaker overtreden. Dit heeft directe gevolgen voor de voedselveiligheid en ons milieu.
— Woordvoerder NVWA
De oorzaken zijn complex. Veel boeren worstelen met de steeds strengere regelgeving terwijl ze tegelijkertijd onder financiële druk staan. De administratieve lasten zijn enorm toegenomen, en niet iedereen kan bijbenen met alle veranderingen.
De harde cijfers achter de overtredingen
De NVWA heeft de afgelopen maanden intensief gecontroleerd en de resultaten zijn alarmerend. Hier zie je precies wat er is aangetroffen:
| Type overtreding | Percentage bedrijven | Gevolgen |
|---|---|---|
| Verkeerde dosering | 35% | Boete + hercontrole |
| Niet-toegestane middelen | 22% | Stillegging + onderzoek |
| Wachttijden niet aangehouden | 18% | Product terugroepen |
| Administratieve fouten | 25% | Waarschuwing + training |
De meest voorkomende problemen zijn:
- Gebruik van te hoge doseringen bestrijdingsmiddelen
- Toepassing van middelen die niet toegestaan zijn voor specifieke gewassen
- Onvoldoende bijhouden van spuitregistraties
- Niet naleven van wachttijden tussen behandeling en oogst
- Gebruik van verlopen of ingetrokken middelen
- Ondeskundige menging van verschillende bestrijdingsmiddelen
Veel boeren doen hun best, maar de regelgeving is zo complex geworden dat fouten bijna onvermijdelijk zijn. We hebben betere begeleiding nodig.
— Jan Vermeulen, LTO Nederland
Waarom gebeurt dit nu steeds vaker?
De toename van overtredingen heeft meerdere oorzaken. Ten eerste zijn de regels rond bestrijdingsmiddelen de afgelopen jaren flink aangescherpt. Wat vroeger toegestaan was, is nu verboden. Veel boeren hebben moeite om bij te benen met alle veranderingen.
Daarnaast staat de sector onder enorme financiële druk. Boeren moeten meer produceren tegen lagere prijzen, terwijl de kosten van toegestane bestrijdingsmiddelen stijgen. Dit leidt soms tot de verleiding om goedkopere, niet-toegestane alternatieven te gebruiken.
De klimaatverandering maakt het er niet makkelijker op. Nieuwe plagen en ziektes duiken op, waarvoor nog geen toegestane bestrijdingsmiddelen beschikbaar zijn. Boeren voelen zich soms gedwongen om andere middelen te gebruiken om hun oogst te redden.
De druk op boeren is enorm. Ze moeten voldoen aan steeds meer regels terwijl ze tegelijkertijd hun bedrijf draaiende moeten houden. Dat is een bijna onmogelijke opgave.
— Dr. Marie Jansen, Wageningen University
Gevolgen voor consumenten en milieu
De overtredingen hebben directe gevolgen voor ons allemaal. Residuen van bestrijdingsmiddelen kunnen in ons voedsel terechtkomen, met mogelijke gezondheidsrisico’s als gevolg. Vooral kinderen en zwangere vrouwen zijn kwetsbaar voor deze stoffen.
Ook het milieu lijdt onder verkeerd gebruik van bestrijdingsmiddelen. Bijen en andere bestuivers worden bedreigd, het grondwater kan vervuild raken, en de biodiversiteit neemt verder af.
De NVWA heeft al meerdere partijen groenten en fruit uit de handel laten nemen vanwege te hoge concentraties bestrijdingsmiddelen. Dit ondermijnt het vertrouwen van consumenten in Nederlandse landbouwproducten.
We zien steeds vaker dat producten de toegestane normen overschrijden. Dit is een direct gevolg van de toenemende overtredingen in de sector.
— Inspecteur NVWA
Wat doet de overheid eraan?
De NVWA heeft aangekondigd de controles te intensiveren. Boeren die overtredingen begaan, krijgen te maken met:
- Hogere boetes en strengere sancties
- Vaker en grondiger controles
- Verplichte bijscholing en training
- In ernstige gevallen: stillegging van het bedrijf
Tegelijkertijd werkt de overheid aan betere voorlichting en begeleiding. Er komen meer cursussen over correct gebruik van bestrijdingsmiddelen, en er wordt geïnvesteerd in onderzoek naar veiligere alternatieven.
Ook wordt gekeken naar vereenvoudiging van de regelgeving. De huidige regels zijn zo complex dat zelfs experts er soms doorheen prikken. Een helderder systeem zou veel overtredingen kunnen voorkomen.
Veelgestelde vragen
Zijn Nederlandse groenten en fruit nog wel veilig om te eten?
Ja, de NVWA controleert intensief en haalt onveilige producten uit de handel. Het overgrote deel van ons voedsel voldoet aan de veiligheidsnormen.
Waarom zijn de regels zo streng geworden?
De EU heeft de normen aangescherpt vanwege nieuwe inzichten over de schadelijkheid van bestrijdingsmiddelen voor mens en milieu.
Krijgen boeren genoeg ondersteuning?
Veel boeren vinden van niet. Er wordt gewerkt aan betere voorlichting en begeleiding, maar dit gaat langzaam.
Wat kan ik als consument doen?
Was groenten en fruit altijd goed voordat je ze eet. Kies waar mogelijk voor biologische producten.
Worden alle boerenbedrijven even vaak gecontroleerd?
Nee, de NVWA gebruikt risicoanalyses om te bepalen welke bedrijven vaker gecontroleerd worden.
Hoe kan ik zien of mijn voedsel veilig is?
Producten in Nederlandse supermarkten worden streng gecontroleerd. Bij twijfel kun je de NVWA-website raadplegen voor actuele waarschuwingen.