Elke donderdag tankt piloot Dirk Vermeulen zijn kleine Cessna bij vliegveld Teuge. “Vroeger kostte het me 180 euro om de tank vol te gooien,” vertelt hij terwijl hij naar de brandstofpomp loopt. “Nu ben ik 400 euro kwijt voor dezelfde hoeveelheid kerosine.”
Dirk is niet de enige die geschokt is door de explosieve stijging van kerosine prijzen. Overal ter wereld maken luchtvaartmaatschappijen, kleine vliegclubs en particuliere piloten zich zorgen over de dramatische kostenstijging van vliegtuigbrandstof.
De kerosineprijs is in minder dan twee jaar tijd meer dan verdubbeld, en experts waarschuwen dat dit nog maar het begin zou kunnen zijn van een veel groter probleem.
Waarom schieten kerosineprijzen de lucht in?
De verdubbeling van kerosineprijzen komt niet uit het niets. Verschillende factoren hebben samen gezorgd voor deze perfecte storm die de luchtvaart hard raakt.
Ten eerste speelt de oorlog in Oekraïne een cruciale rol. Rusland was voor de oorlog een van de grootste leveranciers van ruwe olie en geraffineerde brandstofproducten aan Europa. De sancties en handelsbeperkingen hebben deze toevoer drastisch verminderd.
De geopolitieke situatie heeft de wereldwijde brandstofmarkten volledig op hun kop gezet. We zien prijsstijgingen die we in decennia niet hebben meegemaakt.
— Dr. Marloes van der Berg, energiespecialist Universiteit Twente
Daarnaast kampt de raffinagesector wereldwijd met capaciteitsproblemen. Veel raffinaderijen hebben tijdens de coronacrisis hun productie teruggeschroefd of zijn zelfs tijdelijk gesloten. Het opschalen van deze productie gaat niet van de ene op de andere dag.
Ook de toegenomen vraag naar vliegreizen speelt mee. Na jaren van lockdowns en reisbeperkingen willen mensen weer de wereld verkennen, wat zorgt voor een explosieve groei in de vraag naar vliegtuigbrandstof.
De harde cijfers achter de brandstofcrisis
Om de impact van de kerosineprijsstijging echt te begrijpen, is het belangrijk om naar de concrete cijfers te kijken. De ontwikkelingen zijn werkelijk dramatisch:
| Periode | Prijs per liter kerosine | Stijging t.o.v. vorig jaar |
|---|---|---|
| Begin 2022 | €0,45 | +15% |
| Midden 2022 | €0,78 | +73% |
| Begin 2023 | €0,82 | +82% |
| Huidig (2024) | €0,95 | +111% |
De cijfers spreken boekdelen. Voor luchtvaartmaatschappijen betekent dit dat brandstofkosten, die normaal gesproken 20-30% van de operationele kosten uitmaken, nu kunnen oplopen tot wel 45% van de totale uitgaven.
Kleine vliegclubs en particuliere eigenaren voelen de pijn misschien nog wel het hardst:
- Een gemiddelde vliegles van een uur kost nu €85 meer aan brandstof
- Recreatieve piloten zien hun vliegbudget met 60-80% stijgen
- Vliegscholen moeten hun tarieven drastisch verhogen
- Sommige kleine luchtvaartbedrijven overwegen te stoppen
We zien dat bijna de helft van onze leden minder gaat vliegen door de hoge brandstofprijzen. Dat is dramatisch voor de algemene luchtvaart in Nederland.
— Peter Hartman, voorzitter Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart
Dreigt er echt een brandstoftekort?
De vraag die iedereen bezighoudt is natuurlijk: gaat de brandstof op? Experts zijn verdeeld over deze cruciale kwestie, maar de signalen zijn zorgwekkend.
Wereldwijd zien we dat de strategische brandstofvoorraden op historisch lage niveaus staan. In de Verenigde Staten zijn de commerciële kerosine voorraden gedaald naar het laagste punt sinds 2008. Ook in Europa zijn de voorraden zorgwekkend laag.
Het probleem zit hem niet alleen in de beschikbaarheid van ruwe olie, maar vooral in de raffinagecapaciteit. Kerosine is een specifiek geraffineerd product dat niet zomaar door andere brandstoffen vervangen kan worden.
We hebben niet per se een olietekort, maar wel een tekort aan raffinagecapaciteit voor luchtvaartbrandstof. Dat is een cruciaal verschil.
— Prof. Dr. Erik Lysen, energie-analist TU Delft
Verschillende factoren verergeren de situatie:
- Verouderde raffinaderijen die niet meer rendabel zijn
- Strikte milieueisen die uitbreiding bemoeilijken
- Gebrek aan investeringen in nieuwe raffinagecapaciteit
- Logistieke problemen bij transport en distributie
Wat betekent dit voor jouw volgende vlucht?
Als je binnenkort van plan bent te vliegen, merk je de gevolgen waarschijnlijk al aan je portemonnee. Vrijwel alle luchtvaartmaatschappijen hebben hun ticket prijzen verhoogd om de gestegen brandstofkosten op te vangen.
KLM heeft aangekondigd dat brandstoftoeslagen op internationale vluchten met gemiddeld 40 euro zijn gestegen. Budget maatschappijen zoals Transavia en Ryanair hebben soortgelijke verhogingen doorgevoerd.
Maar het gaat verder dan alleen duurdere tickets. Sommige maatschappijen overwegen om bepaalde routes te schrappen als ze niet meer rendabel zijn. Met name korte Europese vluchten staan onder druk.
We moeten helaas realistische zijn: als brandstofprijzen zo hoog blijven, kunnen we niet alle routes blijven bedienen zonder verlies te maken.
— Marjolein Steffens, woordvoerder regionale luchtvaartmaatschappij
Voor de zakelijke luchtvaart zijn de gevolgen nog drastischer. Bedrijven die eigen vliegtuigen hebben, zien hun operationele kosten exploderen. Veel ondernemingen overwegen om over te stappen op commerciële vluchten of videoconferenties.
Ook de vliegopleiding krijgt klappen. Angehende piloten betalen nu soms dubbel zoveel voor hun vlieguren, wat de drempel om piloot te worden aanzienlijk verhoogt.
Licht aan het einde van de tunnel?
Ondanks alle sombere berichten zijn er ook enkele positieve ontwikkelingen. De luchtvaartindustrie werkt koortsachtig aan alternatieven voor traditionele kerosine.
Sustainable Aviation Fuel (SAF) wordt steeds belangrijker. Deze biologische brandstof kan tot 80% minder CO2-uitstoot veroorzaken en wordt al op beperkte schaal gebruikt door grote luchtvaartmaatschappijen.
Ook elektrische vliegtuigen maken grote sprongen voorwaarts. Voor korte vluchten en training kunnen elektrische toestellen binnen enkele jaren een realistisch alternatief worden.
Daarnaast investeren overheden en bedrijven massaal in nieuwe raffinagecapaciteit. In de komende twee jaar komen er verschillende nieuwe installaties online die specifiek gericht zijn op luchtvaartbrandstof.
Toch waarschuwen experts dat de huidige situatie nog wel even kan aanhouden. De energietransitie vergt tijd, en ondertussen blijven we afhankelijk van traditionele kerosine.
Veelgestelde vragen
Wanneer dalen de kerosineprijzen weer?
Experts verwachten dat prijzen op zijn vroegst eind 2024 kunnen stabiliseren, maar een terugkeer naar oude niveaus is onwaarschijnlijk.
Gaan vliegtickets nog duurder worden?
Waarschijnlijk wel. Luchtvaartmaatschappijen hebben nog niet alle gestegen kosten doorberekend in hun ticket prijzen.
Is er echt kans op brandstoftekorten?
Acute tekorten zijn onwaarschijnlijk, maar regionale schaarste en verder stijgende prijzen zijn reële risico’s.
Wat kunnen reizigers doen?
Boek vluchten zo vroeg mogelijk, overweeg alternatieven zoals de trein voor korte afstanden, en houd rekening met hogere reiskosten.
Helpen biobrandstoffen?
Op lange termijn wel, maar de productiecapaciteit is nog te beperkt om traditionele kerosine op grote schaal te vervangen.
Waarom kunnen vliegtuigen niet gewoon andere brandstof gebruiken?
Vliegtuigmotoren zijn specifiek ontworpen voor kerosine vanwege unieke eigenschaften zoals bevriezingspunt en energiedichtheid.