Burgemeester Petra van Dijk staart naar de stapel papieren op haar bureau. Weer een brief van het COA over de vertraging bij de opvang van asielzoekers in haar gemeente. “We kunnen dit niet meer accepteren,” zegt ze tegen haar wethouder. “Als zij hun afspraken niet nakomen, dan gaan wij boetes uitschrijven.” Het is een gesprek dat zich steeds vaker afspeelt in gemeentehuizen door heel Nederland.
De frustratie groeit bij lokale bestuurders. Maandenlang wachten op beloftes die niet worden nagekomen. Budgetten die overschreden worden omdat noodopvang langer duurt dan gepland. En inwoners die steeds bozer worden over de situatie.
Van Dijk is niet de enige. Steeds meer gemeenten grijpen naar het laatste middel: het uitdelen van boetes aan het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). Maar de vraag die iedereen bezighoudt is simpel: helpen die boetes ook echt?
Waarom gemeenten nu boetes uitdelen
Het COA heeft wettelijk de plicht om voor adequate asielopvang te zorgen. Maar de praktijk is weerbarstig. Te weinig locaties, personeelstekorten en een stijgend aantal asielzoekers zorgen voor een explosieve cocktail.
Gemeenten zitten klem tussen hun wettelijke verplichtingen en de realiteit op straat. Ze moeten noodopvang organiseren, extra voorzieningen treffen en vaak langer dan afgesproken opvang bieden. De kosten lopen op, de geduld raakt op.
“We hebben maandenlang geduld gehad, maar op een gegeven moment is de maat vol. Boetes zijn het enige instrument dat we nog hebben.”
— Wethouder Hans Bakker, gemeente Almere
De boetes variëren van enkele duizenden tot honderdduizenden euro’s per gemeente. Het gaat om dwangsommen voor het niet nakomen van afspraken over opvanglocaties, te late overdrachten van verantwoordelijkheden, of het overschrijden van afgesproken termijnen.
De harde cijfers achter de boetes
De aantallen spreken voor zich. Waar vorig jaar nog maar een handvol gemeenten boetes uitschreef, zijn het er dit jaar al meer dan twintig. En het aantal groeit elke maand.
| Periode | Aantal gemeenten met boetes | Totaalbedrag (geschat) |
|---|---|---|
| 2022 | 3 | €45.000 |
| 2023 | 12 | €340.000 |
| 2024 (tot nu) | 23 | €890.000 |
De redenen voor de boetes zijn divers:
- Vertraging bij het openen van nieuwe opvanglocaties
- Overschrijding van afgesproken termijnen voor noodopvang
- Onvoldoende personeel voor begeleiding van asielzoekers
- Gebrekkige communicatie over planning en capaciteit
- Het niet nakomen van afspraken over spreiding
“Het gaat niet om het geld. Het gaat om het signaal. We willen dat het COA eindelijk zijn verantwoordelijkheid neemt.”
— Burgemeester Marieke de Jong, gemeente Enschede
Maar de vraag blijft: lost dit daadwerkelijk iets op? Of zijn het vooral symbolische acties van frustratie?
De werkelijkheid: meer druk, maar ook meer problemen
Het COA zit in een lastige positie. De organisatie erkent de problemen, maar wijst ook naar de structurele tekorten waarmee zij te maken hebben. Meer boetes betekenen niet automatisch meer opvangplekken of meer personeel.
Sterker nog, sommige experts waarschuwen dat de boetes averechts kunnen werken. Het geld dat naar boetes gaat, kan niet meer besteed worden aan daadwerkelijke opvang. Het is een vicieuze cirkel.
“Je kunt een organisatie niet boetes geven voor problemen die structureel zijn. Het is alsof je een ziekenhuis beboet omdat er te weinig ic-bedden zijn tijdens een pandemie.”
— Professor Kees Groenendijk, migratierecht Radboud Universiteit
Toch zijn er ook positieve signalen. Enkele gemeenten melden dat de dreiging van boetes heeft geleid tot betere communicatie en snellere actie van het COA. Het lijkt alsof de organisatie alerter is geworden op het nakomen van afspraken.
De gemeente Rotterdam zag bijvoorbeeld dat na het uitschrijven van de eerste boete, het COA veel proactiever werd in het meedenken over oplossingen. “Het heeft zeker geholpen om de urgentie duidelijk te maken,” aldus een woordvoerder.
Wat betekent dit voor asielzoekers en inwoners?
Tussen alle juridische procedures en politieke discussies door, zijn er echte mensen die de gevolgen ondervinden. Asielzoekers die langer in onzekere omstandigheden verblijven. Inwoners die zich zorgen maken over de situatie in hun buurt.
De boetes zelf veranderen weinig aan hun directe situatie. Maar als de druk ervoor zorgt dat het COA beter presteert, kunnen zij er indirect wel baat bij hebben.
“Uiteindelijk gaat het erom dat mensen fatsoenlijke opvang krijgen. Als boetes daarbij helpen, dan moeten we dat doen. Maar het is geen wondermiddel.”
— Wethouder Linda van der Berg, gemeente Utrecht
Gemeenten zoeken ondertussen naar andere manieren om de problemen aan te pakken. Samenwerking tussen gemeenten onderling neemt toe. Er worden regionale afspraken gemaakt over opvang en spreiding.
Ook de politiek in Den Haag wordt wakker. Er komt extra geld voor opvang en er worden wetswijzigingen voorbereid om de verdeling eerlijker te maken. Maar dat zijn oplossingen voor de lange termijn.
Voor nu blijven de boetes een belangrijk signaal. Ze laten zien dat gemeenten niet bereid zijn om eindeloos de problemen van het COA op te lossen zonder consequenties. Of ze daadwerkelijk tot betere opvang leiden, zal de tijd moeten uitwijzen.
FAQs
Waarom delen gemeenten boetes uit aan het COA?
Omdat het COA afspraken niet nakomt over opvanglocaties, termijnen overschrijdt en gemeenten te lang met noodopvang laat zitten.
Hoeveel geld is er al aan boetes uitgeschreven?
In 2024 gaat het om bijna 900.000 euro verdeeld over 23 gemeenten, en het bedrag groeit nog steeds.
Helpen de boetes echt om de opvangcrisis op te lossen?
Dat is onduidelijk. Sommige gemeenten zien verbeteringen in communicatie, maar structurele problemen blijven bestaan.
Kan het COA de boetes betalen?
Ja, maar dat geld komt wel ten koste van het budget voor daadwerkelijke opvang van asielzoekers.
Wat gebeurt er als gemeenten geen boetes zouden uitdelen?
Dan hebben ze geen juridisch middel meer om druk uit te oefenen op het COA om afspraken na te komen.
Gaan er nog meer gemeenten boetes uitdelen?
Waarschijnlijk wel, want steeds meer gemeenten raken gefrustreerd over de situatie met de asielopvang.