Mevrouw Evelien van der Berg (68) zet net haar koffiekopje neer als ze het nieuws op de radio hoort. De Gezondheidsraad stelt voor om de leeftijdsgrens voor de jaarlijkse coronavaccinatie te verhogen van 60 naar 70 jaar. “Wacht even,” zegt ze hardop tegen haar man, “betekent dit dat ik straks geen coronaprik meer krijg?”
Het is een vraag die duizenden Nederlanders van begin zestig zich vandaag stellen. Na jaren van uitnodigingen voor coronavaccinaties kunnen zij binnenkort mogelijk buiten de boot vallen. De aanbeveling van de Gezondheidsraad markeert een belangrijke verschuiving in het Nederlandse coronabeleid.
Voor mensen zoals Evelien voelt dit als een plotselinge verandering. Zij heeft sinds 2021 trouw elke uitnodiging voor een coronaprik opgevolgd. Nu moet ze accepteren dat ze volgens de experts mogelijk niet meer tot de kwetsbaarste groep behoort.
Waarom wil de Gezondheidsraad de leeftijdsgrens verhogen?
De Gezondheidsraad baseert zijn advies op recente wetenschappelijke inzichten over coronarisico’s en vaccineffectiviteit. Het adviesorgaan stelt dat de grootste gezondheidswinst te behalen valt bij mensen van 70 jaar en ouder, omdat zij het hoogste risico lopen op ernstige ziekteverschijnselen.
“We zien dat het risico op ziekenhuisopname en overlijden door corona sterk toeneemt vanaf 70 jaar,” legt het advies uit. “De vaccinatie heeft bij deze groep de meeste impact op het voorkomen van ernstige gezondheidsschade.”
De bescherming die vaccinatie biedt, is het meest effectief bij de alleroudste en meest kwetsbare groepen. Daar moeten we onze focus op leggen.
— Dr. Marianne van der Sande, lid Gezondheidsraad
Het advies komt niet uit de lucht vallen. Corona is inmiddels een endemische ziekte geworden, vergelijkbaar met de griep. Dit betekent dat het virus blijvend aanwezig is in de samenleving, maar minder vaak tot ernstige ziekte leidt dan in de beginfase van de pandemie.
De immuniteit in de Nederlandse bevolking is door vaccinaties en doorgemaakte infecties aanzienlijk toegenomen. Hierdoor kunnen we volgens de experts selectiever zijn met wie we uitnodigen voor een jaarlijkse prik.
Wie krijgt straks nog wel een uitnodiging?
De nieuwe aanbevelingen zouden betekenen dat de jaarlijkse coronavaccinatie wordt beperkt tot specifieke risicogroepen. Hier is een overzicht van wie volgens het voorstel nog wel in aanmerking komt:
| Groep | Leeftijd | Reden |
|---|---|---|
| Ouderen | 70 jaar en ouder | Hoog risico op ernstige ziekte |
| Medisch kwetsbaren | Alle leeftijden | Onderliggende aandoeningen |
| Zorgmedewerkers | Alle leeftijden | Bescherming patiënten |
| Zwangere vrouwen | Alle leeftijden | Verhoogd risico complications |
Mensen tussen de 60 en 70 jaar zonder onderliggende aandoeningen zouden dus niet meer automatisch een uitnodiging ontvangen. Zij kunnen wel nog altijd op eigen kosten een coronavaccinatie laten zetten bij de huisarts of apotheek.
Het is belangrijk dat mensen begrijpen dat dit geen verbod is. Wie zich ongerust voelt, kan altijd nog besluiten zich te laten vaccineren.
— Prof. dr. Menno de Jong, viroloog AMC
Voor medisch kwetsbare mensen verandert er voorlopig niets. Zij behouden hun uitnodiging ongeacht hun leeftijd. Dit geldt bijvoorbeeld voor mensen met:
- Ernstige hart- en vaatziekten
- Chronische longziekten zoals COPD
- Diabetes mellitus
- Ernstige nierzieken
- Een verzwakt immuunsysteem
- Neurologische aandoeningen
Wat betekent dit voor jouw gezondheid?
De praktische gevolgen van dit advies zullen niet voor iedereen hetzelfde zijn. Voor de meeste gezonde zestigers betekent het vooral een mentale omschakeling. Na jaren van regelmatige uitnodigingen moeten zij nu zelf inschatten of een coronavaccinatie nog nodig is.
Huisarts dr. Peter Moorman uit Utrecht merkt al dat patiënten vragen stellen over de verandering. “Veel mensen van rond de 65 zijn onzeker geworden. Ze vragen zich af of ze nu plotseling minder bescherming nodig hebben.”
Het antwoord is genuanceerd. Corona blijft een risico voor alle leeftijdsgroepen, maar dat risico neemt exponentieel toe met de leeftijd. Een gezonde 65-jarige heeft statistisch gezien veel minder kans op een ernstig ziekteverloop dan een 75-jarige.
We moeten af van het idee dat corona voor iedereen even gevaarlijk is. De cijfers laten duidelijk zien waar de grootste risico’s liggen.
— Dr. Patricia Bruijning, epidemioloog RIVM
Toch blijven er grijze gebieden. Mensen die net 60 zijn geworden, kunnen zich afvragen waarom de grens niet bij 65 ligt. En wat als je 69 bent en volgend jaar 70 wordt? Deze praktische vragen zullen ongetwijfeld nog tot discussie leiden.
Een belangrijk punt is dat het advies van de Gezondheidsraad nog niet automatisch beleid wordt. Het kabinet moet nog beslissen of het de aanbeveling overneemt. Mogelijk komen er aanpassingen of wordt de invoering gefaseerd.
Voor zorgverzekeraars kan de wijziging financiële gevolgen hebben. Minder vaccinaties betekent lagere kosten voor het zorgstelsel. Tegelijk blijft de vraag of mensen die zelf een coronaprik willen, daar wel voor moeten betalen.
We moeten voorkomen dat financiële drempels mensen weerhouden van vaccinatie als ze die echt nodig hebben.
— Dorien Lameijer, Patiëntenfederatie Nederland
De timing van het advies is ook opvallend. We zitten midden in de winter, traditioneel de periode waarin respiratory virussen zoals corona en griep meer voorkomen. Veel mensen in de leeftijdsgroep 60-70 hebben recent nog hun jaarlijkse coronaprik gehad.
Voor het komende najaar, wanneer de volgende vaccinatieronde gepland staat, zou de nieuwe richtlijn al van kracht kunnen zijn. Dit geeft mensen in de betreffende leeftijdsgroep tijd om te wennen aan het idee en eventueel met hun huisarts te overleggen.
Veelgestelde vragen
Wanneer gaat de nieuwe leeftijdsgrens in?
Dat is nog niet bekend. Het kabinet moet eerst beslissen of het advies wordt overgenomen.
Kan ik nog steeds een coronaprik krijgen als ik tussen 60 en 70 ben?
Ja, maar mogelijk niet meer gratis via het nationale programma. Je kunt altijd op eigen kosten vaccineren.
Geldt dit ook voor de griepprik?
Nee, het advies gaat alleen over coronavaccinatie. Voor de griepprik blijft de leeftijdsgrens voorlopig 60 jaar.
Wat als ik 69 ben en volgend jaar 70 word?
Dan krijg je waarschijnlijk volgend jaar wel weer een uitnodiging. De precieze uitwerking moet nog worden bepaald.
Zijn er uitzonderingen voor mensen met onderliggende aandoeningen?
Ja, medisch kwetsbare mensen behouden hun uitnodiging ongeacht hun leeftijd.
Waarom wordt de grens niet op 65 jaar gezet?
De Gezondheidsraad baseert zich op wetenschappelijke data die laten zien dat het risico het sterkst toeneemt vanaf 70 jaar.