Elke ochtend loopt Kees Vermeulen door zijn bloementuin in Gelderland, op zoek naar de vertrouwde zoem van bijen en het zachte geflapper van zweefvliegen. “Vroeger was mijn tuin een drukte van jewelste,” vertelt de 67-jarige gepensioneerde tuinman. “Nu hoor ik vooral stilte.”
Kees is niet de enige die dit opmerkt. Overal in Nederland klagen tuiniers, boeren en natuurliefhebbers over het verdwijnen van deze cruciale bestuivers. De cijfers liegen er niet om: de populaties van bijen en zweefvliegen blijven jaar na jaar afnemen.
Daarom hebben onderzoekers en natuurorganisaties besloten tot grootschalige nieuwe tellingen. Want alleen door te weten hoeveel er nog over zijn, kunnen we begrijpen hoe ernstig de situatie werkelijk is.
Waarom de situatie zo zorgwekkend is
De afgelopen decennia hebben bijen en zweefvliegen het zwaar te verduren gehad. Pesticiden, klimaatverandering, verlies van leefgebied en ziektes zorgen voor een perfecte storm die deze insecten de das omdoet.
We zien een dramatische afname in zowel het aantal soorten als de grootte van populaties. Dit is niet alleen slecht nieuws voor de natuur, maar ook voor onze voedselzekerheid.
— Dr. Marieke van der Berg, entomoloog Wageningen UniversiteitAlso Read
Trump dreigt handelsdeal Mexico te vernietigen: auto-industrie vreest massale baanverliezen
Bijen en zweefvliegen zijn onmisbaar voor de bestuiving van onze gewassen. Ongeveer een derde van alles wat we eten, hangt af van hun werk. Denk aan appels, peren, aardbeien, courgettes en vele andere groenten en fruit.
Zweefvliegen worden vaak over het hoofd gezien, maar zijn net zo belangrijk als bijen. Ze bezoeken bloemen voor nectar en stuifmeel, en dragen zo bij aan de voortplanting van planten. Bovendien eten veel zweefvlieglarven bladluizen, waardoor ze ook als natuurlijke bestrijders fungeren.
De nieuwe tellingen: wat er gaat gebeuren
Natuurorganisaties en onderzoeksinstituten gaan de komende jaren intensief monitoren hoeveel bijen en zweefvliegen er nog zijn. Deze tellingen zijn uitgebreider dan ooit tevoren.
Het plan omvat verschillende onderdelen:
- Systematische telling van wilde bijen in natuurgebieden
- Monitoring van honingbijen bij imkers
- Onderzoek naar zweefvliegen in stedelijke en landelijke gebieden
- Burgerwetenschap projecten waarbij vrijwilligers helpen tellen
- DNA-onderzoek om ook moeilijk herkenbare soorten te identificeren
We hebben betere data nodig om gerichte maatregelen te kunnen nemen. Deze tellingen geven ons eindelijk het volledige plaatje.
— Peter Janssen, projectleider bij Natuurmonumenten
De tellingen vinden plaats op honderden locaties verspreid over het hele land. Van de Waddeneilanden tot Limburg, van drukke steden tot afgelegen natuurgebieden.
| Type telling | Aantal locaties | Periode | Verantwoordelijke organisatie |
|---|---|---|---|
| Wilde bijen monitoring | 150 | April-September | EIS Kenniscentrum Insecten |
| Honingbijen telling | 200 bijenkasten | Maart-Oktober | Nederlandse Bijenhouders Vereniging |
| Zweefvliegen onderzoek | 100 | Mei-Augustus | Wageningen Universiteit |
| Burgerwetenschap project | 500+ | April-September | Verschillende natuurorganisaties |
Wat betekent dit voor jouw tuin en omgeving
De gevolgen van het verdwijnen van bijen en zweefvliegen merk je misschien al in je eigen tuin. Minder fruit aan je appelboom? Courgetteplanten die wel bloeien maar geen vruchten zetten? Dit kan komen door een gebrek aan bestuivers.
Voor boeren zijn de gevolgen nog ernstiger. Veel gewassen hebben bestuiving nodig om goed te groeien. Zonder bijen en zweefvliegen moeten boeren dure alternatieven zoeken, zoals handmatige bestuiving of het huren van bijenvolken.
Ik merk het verschil elk jaar. Mijn fruitbomen bloeien prachtig, maar de opbrengst wordt steeds minder. We moeten echt iets doen.
— Jan de Wit, fruitboer uit Zuid-Holland
Steden en gemeenten beginnen dit probleem ook te herkennen. Steeds meer plaatsen creëren bijenhotels, zaaien wilde bloemen en verminderen het gebruik van bestrijdingsmiddelen in openbaar groen.
De nieuwe tellingen helpen om te bepalen waar de nood het hoogst is. Gebieden met zeer lage aantallen bijen en zweefvliegen krijgen prioriteit voor herstelmaatregelen.
Hoe jij kunt helpen
Je hoeft niet passief af te wachten wat de tellingen opleveren. Er zijn veel dingen die je zelf kunt doen om bijen en zweefvliegen te helpen:
- Plant inheemse bloemen die het hele seizoen bloeien
- Laat een stukje van je tuin “wild” groeien
- Vermijd pesticiden en kunstmest
- Maak een bijenhotel of laat holle stengels staan
- Doe mee aan de burgerwetenschap projecten
Veel natuurorganisaties zoeken vrijwilligers voor de tellingen. Je leert er veel van en draagt direct bij aan belangrijk onderzoek.
Elke extra tuin die bijenvriendelijk wordt ingericht, maakt verschil. Het gaat om het totaalplaatje van duizenden kleine stappen.
— Linda Verhagen, tuinecoloog en bijenexpert
Ook scholen kunnen meedoen. Kinderen leren over de natuur en helpen tegelijk met het verzamelen van waardevolle gegevens.
Wat de toekomst brengt
De resultaten van de nieuwe tellingen worden eind dit jaar verwacht. Deze cijfers vormen de basis voor een nationaal actieplan om bijen en zweefvliegen te beschermen.
Er is hoop. In gebieden waar gerichte maatregelen zijn genomen, zoals het aanleggen van bloemrijke bermen en het verminderen van bestrijdingsmiddelen, herstellen de populaties zich langzaam.
De tellingen laten ook zien welke soorten het beste standhouden en waarom. Deze kennis helpt bij het ontwikkelen van effectieve beschermingsstrategieën.
Voor Kees in zijn Gelderse tuin betekent dit hoop. “Als we allemaal ons steentje bijdragen, komt die zoem misschien wel terug,” zegt hij terwijl hij een nieuwe bijenvriendelijke bloem plant.
Veelgestelde vragen
Waarom zijn bijen en zweefvliegen zo belangrijk?
Ze bestuiven ongeveer een derde van onze voedselgewassen en zijn essentieel voor de voortplanting van wilde planten.
Kan ik zelf meedoen aan de tellingen?
Ja, veel organisaties zoeken vrijwilligers voor burgerwetenschap projecten. Check de websites van natuurorganisaties voor mogelijkheden.
Welke bloemen zijn het beste voor bijen?
Inheemse soorten zoals lavendel, zonnebloemen, klaprozen en vele kruiden bloeien lang en trekken veel bestuivers aan.
Zijn zweefvliegen hetzelfde als bijen?
Nee, zweefvliegen behoren tot de vliegenfamilie maar vervullen een vergelijkbare rol bij de bestuiving van planten.
Wanneer zijn de resultaten van de tellingen bekend?
De eerste resultaten worden eind dit jaar verwacht, met een volledig rapport begin volgend jaar.
Wat kan mijn gemeente doen?
Gemeenten kunnen bijenvriendelijke bermen aanleggen, minder maaien, bijenhotels plaatsen en pesticiden verminderen in openbaar groen.