Elise van der Berg zat in haar auto toen ze het radionieuws hoorde. “Landen investeren weer massaal in kernwapens,” zei de nieuwslezer. Ze moest even stoppen bij een tankstation. Haar opa had haar verhalen verteld over de Koude Oorlog, over de angst die mensen voelden. Nu, in 2024, leek die wereld ineens weer heel dichtbij.
Ze was niet de enige die zich zorgen maakte. Overal ter wereld vragen mensen zich af: maken we opnieuw dezelfde fouten? De podcast “De Dag” ging deze week diep in op een vraag die velen bezighoudt: maakt de kernbom werkelijk een comeback?
Het antwoord is complexer dan je zou denken, maar de signalen zijn verontrustend duidelijk.
Waarom kernwapens opnieuw in de spotlight staan
De wereld ziet er anders uit dan tien jaar geleden. Spanningen tussen grote mogendheden lopen op, internationale verdragen worden opgezegd, en landen investeren miljarden in het moderniseren van hun kernwapenarsenaal.
Rusland dreigt openlijk met nucleaire wapens in de oorlog tegen Oekraïne. China bouwt zijn kernmacht snel uit. Noord-Korea test regelmatig nieuwe raketten. En de Verenigde Staten? Die investeren triljoenen in het vernieuwen van hun nucleaire wapens.
We zien een gevaarlijke trend waarbij landen hun kernwapens weer zien als bruikbare instrumenten van buitenlandse politiek, in plaats van als laatste redmiddel.
— Dr. Hans Kristensen, Federation of American Scientists
Het gaat niet alleen om aantallen. De nieuwe kernwapens zijn anders dan die uit de Koude Oorlog. Ze zijn kleiner, preciezer, en volgens experts daardoor “verleidelijker” om te gebruiken.
Nederland speelt ook een rol in dit verhaal. Op vliegbasis Volkel liggen nog altijd Amerikaanse kernwapens. Een onderwerp waar politici liever niet over praten, maar dat wel degelijk invloed heeft op onze veiligheidssituatie.
De cijfers die iedereen moet kennen
Laten we eerlijk zijn over wat er gaande is. De cijfers liegen niet:
- Wereldwijd zijn er ongeveer 13.000 kernwapens, verdeeld over negen landen
- Rusland en de VS bezitten samen 90% van alle kernwapens
- China plant zijn kernwapenarsenaal te verdrievoudigen voor 2035
- Noord-Korea heeft naar schatting 50-60 kernwapens
- Uitgaven aan kernwapens stegen met 13% in één jaar tijd
| Land | Aantal kernwapens | Trend |
|---|---|---|
| Rusland | 6.000+ | Modernisering |
| Verenigde Staten | 5.500+ | Vernieuwing |
| China | 410 | Snelle uitbreiding |
| Frankrijk | 290 | Modernisering |
| Verenigd Koninkrijk | 225 | Uitbreiding gepland |
| Pakistan | 170 | Groeiend |
| India | 164 | Groeiend |
| Israël | 90* | Geheim |
| Noord-Korea | 50-60 | Snel groeiend |
Deze cijfers vertellen een verontrustend verhaal. We zijn niet bezig met ontwapening, maar met een nieuwe wapenwedloop.
De wereld besteedt nu meer geld aan kernwapens dan op het hoogtepunt van de Koude Oorlog. Dat zou ons allemaal wakker moeten houden.
— Beatrice Fihn, International Campaign to Abolish Nuclear Weapons
Wat dit betekent voor gewone mensen
Je vraagt je misschien af: wat heeft dit met mij te maken? Heel veel, helaas.
Ten eerste gaat het om enorme bedragen belastinggeld. De Verenigde Staten alleen al geven jaarlijks meer dan 60 miljard dollar uit aan kernwapens. Geld dat niet naar onderwijs, zorg of klimaatmaatregelen gaat.
Ten tweede verhoogt het de kans op ongelukken. Meer wapens betekent meer risico. Experts waarschuwen voor het gevaar van miscommunicatie of technische fouten.
En dan is er de psychologische impact. Kinderen groeien op in een wereld waar wereldleiders dreigen met kernwapens. Dat doet iets met hoe we naar de toekomst kijken.
We trainen een nieuwe generatie politici die kernwapens normaal vindt. Dat is misschien wel het grootste gevaar van allemaal.
— Prof. Nina Tannenwald, Brown University
In Nederland merken we het ook. Onze defensie-uitgaven stijgen mede door deze nieuwe realiteit. En de discussie over kernwapens op Nederlandse bodem wordt steeds actueler.
Zijn er nog lichtpuntjes?
Gelukkig is niet alles kommer en kwel. Er zijn ook positieve ontwikkelingen.
Het VN-verdrag voor het verbieden van kernwapens kreeg steeds meer steun. Hoewel de grote kernmachten nog niet meedoen, groeit de internationale druk.
Veel steden en regio’s hebben zich uitgeroepen tot kernwapenvrije zones. Jonge activisten wereldwijd eisen actie van hun regeringen.
En er zijn nog altijd diplomaten en wetenschappers die hard werken aan ontwapening. Zij verdienen onze steun en aandacht.
Elke generatie moet opnieuw kiezen voor vrede. Wij zijn nu aan de beurt.
— Setsuko Thurlow, Hiroshima-overlevende
De vraag is niet of kernwapens een comeback maken – dat doen ze al. De vraag is wat wij eraan gaan doen. Als burgers kunnen we onze stem laten horen, onze politici ter verantwoording roepen, en jongeren informeren over deze cruciale kwestie.
Want uiteindelijk gaat het om de wereld die we achterlaten. Een wereld waarin conflicten worden opgelost met woorden, niet met wapens die hele steden kunnen wegvagen.
Veelgestelde vragen
Hoeveel kernwapens zijn er wereldwijd?
Momenteel zijn er ongeveer 13.000 kernwapens verdeeld over negen landen, waarvan Rusland en de VS de meeste bezitten.
Liggen er echt kernwapens in Nederland?
Ja, op vliegbasis Volkel liggen naar verluidt ongeveer 20 Amerikaanse kernbommen, hoewel de regering dit nooit officieel bevestigt.
Waarom investeren landen weer in kernwapens?
Groeiende geopolitieke spanningen, het wegvallen van ontwapeningsverdragen en veranderende machtsverhoudingen spelen een rol.
Kunnen kernwapens per ongeluk afgaan?
Hoewel moderne kernwapens veel veiligheidssystemen hebben, blijft het risico op technische fouten of menselijke vergissingen bestaan.
Wat kan ik als burger doen?
Informeer jezelf, stem op partijen die ontwapening steunen, en steun organisaties die werken aan een kernwapenvrije wereld.
Is er nog hoop op volledige ontwapening?
Ja, het VN-verdrag voor het verbieden van kernwapens groeit in steun, en maatschappelijke druk kan politieke verandering bewerkstelligen.