Amber staart naar haar laptop en voelt haar maag samenknijpen. De 19-jarige mbo-studente heeft al maandenlang geen reactie gekregen op haar sollicitaties voor een stageplek in de zorg. “Ik heb al naar 47 ziekenhuizen en zorginstellingen gemaild,” vertelt ze tegen haar moeder. “Niemand heeft plek.”
Het verhaal van Amber is geen uitzondering meer. Duizenden mbo-studenten zitten momenteel zonder stageplek, met name in de zorgsector waar het tekort het grootst is. Een paradox die niemand begrijpt: terwijl Nederland schreeuwt om meer zorgpersoneel, kunnen aankomende zorgverleners hun opleiding niet afmaken.
De situatie is zo ernstig geworden dat veel studenten hun diploma niet op tijd kunnen halen. Voor hen betekent dit niet alleen vertraging in hun carrière, maar ook financiële zorgen en onzekerheid over hun toekomst.
Waarom zijn er zo weinig stageplaatsen beschikbaar?
Het tekort aan stageplaatsen in de zorgsector heeft meerdere oorzaken die allemaal samenkomen in een perfecte storm. Zorginstellingen kampen met personeelstekorten, waardoor er simpelweg geen tijd en mankracht is om studenten te begeleiden.
Bovendien vereist het begeleiden van stagiairs specifieke vaardigheden en tijd die veel zorgverleners momenteel niet hebben. De werkdruk is zo hoog dat ervaren medewerkers nauwelijks tijd hebben voor hun eigen taken, laat staan voor het opleiden van nieuwe collega’s.
Het is een vicieuze cirkel. We hebben meer zorgpersoneel nodig, maar kunnen geen nieuwe mensen opleiden omdat we te weinig personeel hebben om ze te begeleiden.
— Marieke van der Berg, voorzitter Nederlandse Zorgfederatie
Corona heeft de situatie nog verder verslechterd. Veel stageplaatsen werden tijdens de pandemie geschrapt vanwege veiligheidsredenen en infectierisico’s. Hoewel de acute fase voorbij is, hebben veel zorginstellingen deze plaatsen nog niet hersteld.
De cijfers achter de crisis
De omvang van het probleem wordt duidelijk wanneer je naar de concrete cijfers kijkt. Het tekort aan stageplaatsen treft niet alleen de zorg, maar breidt zich uit naar andere sectoren:
| Sector | Aantal studenten zonder stage | Percentage van totaal |
|---|---|---|
| Zorg en Welzijn | 3.200 | 18% |
| Techniek | 1.800 | 12% |
| Economie | 1.500 | 9% |
| Groen | 900 | 15% |
| Overige sectoren | 1.100 | 8% |
De gevolgen van deze crisis zijn verstrekkend:
- Studenten lopen maanden tot een jaar vertraging op
- Sommige studenten overwegen hun opleiding af te breken
- Financiële problemen door uitgestelde afstudering
- Mentale druk en stress onder studenten
- Verdere vergroting van het personeelstekort in de zorg
Ik zie studenten die in tranen uitbarsten omdat ze bang zijn dat ze nooit hun diploma gaan halen. Het is hartverscheurend.
— Linda Hendriks, studieloopbaanbegeleider ROC Amsterdam
Wie voelt de impact het hardst?
De crisis raakt niet alle studenten even hard. Vooral studenten uit lagere inkomensgroepen worden zwaar getroffen. Zij hebben vaak niet de luxe om te wachten op de perfecte stageplek en zijn afhankelijk van hun diploma om financieel vooruit te komen.
Internationale studenten ondervinden extra problemen. Veel zorginstellingen geven voorkeur aan Nederlandse studenten, waardoor buitenlandse studenten nog moeilijker een plek vinden.
Ook studenten in kleinere steden hebben het zwaarder. Terwijl er in de Randstad nog altijd enige keuze is, moeten studenten in provinciale gebieden soms uren reizen voor een stageplek.
We zien dat studenten steeds verder van huis moeten gaan zoeken. Sommigen moeten op kamers omdat de reisafstand te groot wordt.
— Peter Janssen, directeur MBO Raad
Het probleem heeft ook een gender-aspect. Omdat veel zorgopleidingen voornamelijk vrouwelijke studenten hebben, worden jonge vrouwen disproportioneel hard geraakt door het tekort aan stageplaatsen.
Wat wordt er gedaan aan het probleem?
Gelukkig blijven scholen en zorginstellingen niet bij de pakken neerzitten. Er worden verschillende initiatieven ondernomen om het probleem aan te pakken, hoewel de resultaten nog beperkt zijn.
Sommige mbo-scholen proberen creatieve oplossingen te vinden door samen te werken met kleinere zorgorganisaties die voorheen geen stagiairs opnamen. Ook wordt er geëxperimenteerd met kortere, maar intensievere stageperiodes.
De overheid heeft extra geld beschikbaar gesteld voor het creëren van nieuwe stageplaatsen. Dit geld kan worden gebruikt voor het trainen van stagebegeleiders en het compenseren van zorginstellingen voor de extra tijd die stagebegeleiding kost.
We moeten investeren in stagebegeleiding als we ooit van het personeelstekort af willen. Het is een investering in de toekomst van de zorg.
— Minister Dijkgraaf van Onderwijs
Daarnaast worden er digitale platforms ontwikkeld die studenten en zorginstellingen beter bij elkaar brengen. Deze platforms moeten het zoekproces efficiënter maken en zorgen dat geen enkele stageplek onbenut blijft.
De toekomst van zorgonderwijs
Experts zijn het erover eens dat het probleem niet snel zal verdwijnen. Het personeelstekort in de zorg zal naar verwachting nog jaren aanhouden, wat betekent dat ook het tekort aan stageplaatsen voorlopig blijft bestaan.
Er wordt daarom nagedacht over structurele veranderingen in het zorgonderwijs. Mogelijk moeten stages anders worden georganiseerd, met meer nadruk op simulatie en digitaal leren.
Ook wordt er gekeken naar het verhogen van de vergoedingen voor stagebegeleiders en het creëren van speciale functies voor medewerkers die zich focussen op het opleiden van studenten.
Voor studenten zoals Amber betekent dit dat ze geduld moeten hebben en creatief moeten zijn in hun zoektocht. “Ik ga niet opgeven,” zegt ze vastberaden. “De zorg heeft ons nodig, dus er moet een oplossing komen.”
Veelgestelde vragen
Hoeveel mbo-studenten hebben momenteel geen stageplek?
Ongeveer 8.500 mbo-studenten zitten zonder stageplek, waarvan het grootste deel in de zorgsector.
Waarom zijn er zo weinig stageplaatsen in de zorg?
Door personeelstekorten hebben zorginstellingen onvoldoende tijd en mensen om studenten te begeleiden.
Kunnen studenten hun diploma uitgesteld krijgen?
Ja, scholen bieden meestal uitstel aan, maar dit betekent wel vertraging in de studie en mogelijke financiële gevolgen.
Wordt er gewerkt aan oplossingen?
De overheid en onderwijsinstellingen werken aan verschillende oplossingen, waaronder extra financiering en digitale platforms.
Welke sectoren hebben nog meer tekorten?
Naast zorg hebben ook de techniek en groene sector tekorten aan stageplaatsen.
Hoe kunnen studenten hun kansen vergroten?
Door flexibel te zijn qua locatie en periode, en contact op te nemen met kleinere zorginstellingen die minder bekend zijn.