Marieke keek teleurgesteld naar haar tellingsformulier. Na twee uur rondlopen door haar tuin en de nabijgelegen weilanden had ze slechts drie hommels kunnen spotten tijdens de Nationale Bijentelling van vorig weekend. “Vorig jaar waren het er nog zeker tien,” mompelde ze tegen haar buurman. “Waar zijn ze allemaal gebleven?”
Marieke’s ervaring blijkt geen uitzondering te zijn. De resultaten van de nieuwste Nationale Bijentelling laten opnieuw een zorgwekkende daling zien in het aantal waargenomen hommels. Voor natuurliefhebbers en wetenschappers is dit een alarmerend signaal dat de Nederlandse biodiversiteit onder druk staat.
De cijfers liegen er niet om: waar vrijwilligers enkele jaren geleden nog regelmatig groepen hommels konden tellen, moeten ze nu vaak lang zoeken voor ze er ĂĽberhaupt Ă©Ă©n tegenkomen.
Waarom verdwijnen onze hommels zo snel?
De Nationale Bijentelling, georganiseerd door verschillende natuurorganisaties, brengt elk jaar duizenden vrijwilligers op de been om bij- en hommelsoorten in kaart te brengen. Dit jaar namen meer dan 15.000 mensen deel aan het citizen science project, maar hun bevindingen zijn verontrustend.
Het aantal getelde hommels per deelnemer daalde opnieuw met ongeveer 12 procent ten opzichte van vorig jaar. Vooral de vroege hommel en de aardhommel, ooit veelvoorkomende soorten in Nederlandse tuinen, werden veel minder waargenomen.
We zien een duidelijke trend die al jaren gaande is. Hommels hebben het steeds moeilijker om geschikt leefgebied te vinden in ons steeds drukker wordende landschap.
— Dr. Emma Jansen, Ecoloog bij Naturalis
De oorzaken achter deze daling zijn complex maar helaas ook bekend. Intensieve landbouw, het gebruik van pesticiden, klimaatverandering en de verdwijning van bloemrijke gebieden vormen samen een perfecte storm voor deze belangrijke bestuivers.
Wat de situatie extra zorgelijk maakt, is dat hommels essentieel zijn voor onze voedselproductie. Ze bestuiven niet alleen wilde planten, maar ook veel gewassen die we dagelijks consumeren.
De harde cijfers op een rij
De data van de Nationale Bijentelling schetsen een duidelijk beeld van de achteruitgang. Hier zijn de belangrijkste bevindingen:
- Gemiddeld 2.3 hommels per deelnemer (vorig jaar: 2.6)
- 30% van de deelnemers zag helemaal geen hommels
- Vroege hommels: 45% minder waarnemingen
- Aardhommels: 38% minder waarnemingen
- Steenhommels: stabiel, maar nog steeds laag aantal
- Boomhommels: lichte stijging in stedelijke gebieden
| Hommelsoort | 2022 | 2023 | 2024 | Trend |
|---|---|---|---|---|
| Vroege hommel | 1,245 | 987 | 542 | ↓↓ |
| Aardhommel | 2,156 | 1,834 | 1,142 | ↓↓ |
| Steenhommel | 456 | 423 | 398 | ↓ |
| Boomhommel | 234 | 267 | 289 | ↑ |
Deze cijfers zijn een wake-up call. We kunnen niet langer doen alsof dit probleem vanzelf oplost. Actie is nu nodig, niet over tien jaar.
— Mark de Vries, Onderzoeker Wageningen University
Opvallend is dat stedelijke gebieden het iets beter doen dan het platteland. In steden vinden hommels vaak meer gevarieerde bloemensoorten in parken en tuinen, terwijl het agrarische landschap steeds eenvormiger wordt.
Wat betekent dit voor ons dagelijks leven?
Misschien denk je: “Jammer van die hommels, maar wat heeft dat met mij te maken?” Het antwoord is: meer dan je denkt. Hommels zijn verantwoordelijk voor de bestuiving van ongeveer een derde van ons voedsel.
Zonder hommels geen tomaten, courgettes, blauwe bessen of appels. Ook veel wilde planten zijn afhankelijk van deze harige bestuivers. Wanneer hommels verdwijnen, volgen andere dieren die afhankelijk zijn van deze planten.
De economische impact is ook aanzienlijk. Nederlandse tuinbouwers merken nu al dat ze meer moeite hebben met de bestuiving van hun gewassen. Sommigen moeten al kunstmatige bestuiving toepassen, wat de productiekosten flink opdrijft.
In mijn kas zie ik het verschil elk jaar. Waar ik vroeger kon rekenen op natuurlijke bestuiving, moet ik nu steeds vaker zelf ingrijpen om mijn tomaten goed te laten groeien.
— Jan Willems, Tuinbouwer uit Westland
Voor thuistuiniers betekent de hommeldaling dat hun bloemen en groenten minder goed bevrucht worden. Veel mensen merken dat hun courgetteplanten minder vruchten geven of dat hun fruitbomen minder appels produceren.
Hoop en herstel: wat kunnen we nog doen?
Gelukkig is niet alles verloren. Er zijn concrete stappen die iedereen kan nemen om hommels te helpen. Het begint in je eigen achtertuin, maar gaat veel verder dan dat.
Plant inheemse bloemen die het hele seizoen door bloeien. Hommels hebben van maart tot oktober voedsel nodig, dus zorg voor een gevarieerd aanbod. Denk aan krokussen in het voorjaar, lavendel in de zomer en asters in de herfst.
Laat een hoekje van je tuin ‘wild’ groeien. Hommels nestelen graag in lang gras of onder bladeren. Een perfect gemaaid gazon is voor hommels een voedselwoestijn.
Elk klein stukje bloemenweide helpt. Als alle Nederlandse tuinbezitters Ă©Ă©n vierkante meter van hun gazon omzetten naar wilde bloemen, hebben we een enorm netwerk van hommelhabitat.
— Lisa van der Berg, Bioloog bij de Vlinderstichting
Op grotere schaal vraagt het probleem om beleid. Gemeenten kunnen bloemstroken aanleggen langs wegen en in parken. Boeren kunnen profiteren van subsidies voor het aanleggen van bloemenakkers.
Ook het verminderen van pesticidengebruik is cruciaal. Veel middelen die ongedierte bestrijden, zijn ook dodelijk voor hommels. Biologische alternatieven worden steeds beter, maar vragen om investeringen en omscholing.
De toekomst van onze bestuivers
De Nationale Bijentelling van dit jaar geeft ons een duidelijke boodschap: we staan op een kruispunt. We kunnen kiezen voor actie of toekijken hoe onze hommels verder verdwijnen.
Het goede nieuws is dat hommels relatief snel kunnen herstellen als we ze de juiste kansen geven. Ze zijn veerkrachtig en kunnen zich goed aanpassen, maar dan moeten we wel nu handelen.
Volgende maand organiseren verschillende natuurorganisaties workshops over hommelvriendelijk tuinieren. Ook lobbyen ze bij politici voor strengere regels rond pesticidengebruik en meer geld voor groene infrastructuur.
De vraag is niet of we iets kunnen doen voor onze hommels. De vraag is of we het willen doen, voordat het te laat is.
Veelgestelde vragen
Waarom zijn hommels belangrijker dan andere insecten?
Hommels kunnen bij koud weer vliegen en zijn zeer efficiënte bestuivers. Ze zijn cruciaal voor veel gewassen die andere insecten niet kunnen bestuiven.
Kan ik hommels helpen zonder tuin?
Ja! Plant bloemen in potten op je balkon, koop lokaal geproduceerd voedsel en steun organisaties die zich inzetten voor bestuivers.
Zijn alle hommelsoorten even bedreigd?
Nee, sommige soorten houden beter stand dan andere. Boomhommels doen het bijvoorbeeld beter in stedelijke gebieden dan vroege hommels.
Hoe herken ik verschillende hommelsoorten?
Let op grootte, kleur en beharing. Apps zoals ‘ObsIdentify’ kunnen je helpen bij het determineren van soorten.
Wanneer is het beste moment om hommels te tellen?
Tussen 10 en 16 uur op zonnige dagen met weinig wind. Dan zijn hommels het actiefst op zoek naar voedsel.
Werken hommelhotels echt?
Ja, maar ze moeten wel goed geplaatst en onderhouden worden. Zet ze op een beschutte plek en reinig ze jaarlijks.