Elias schopt geïrriteerd tegen de zoveelste peuk die voor zijn café op de stoep ligt. “Elke ochtend hetzelfde verhaal,” mompelt hij terwijl hij de bezem pakt. “Ik ben hier dagelijks een uur mee bezig, terwijl ik hier niet eens rook.” De 34-jarige horecaondernemer uit Utrecht telt soms wel vijftig peuken per dag voor zijn terras.
Hij is niet de enige die er genoeg van heeft. Gemeenten door heel Nederland slaan nu de handen ineen om tabaksfabrikanten eindelijk de rekening te presenteren voor de enorme opruimkosten van sigarettenpeuken.
Want die kosten? Die zijn astronomisch. Jaarlijks gooien Nederlanders miljarden sigarettenpeuken op straat, en het opruimen daarvan kost gemeenten samen tientallen miljoenen euro’s per jaar.
Waarom gemeenten nu in actie komen
De frustratie bij gemeenten is jarenlang opgebouwd. Sigarettenpeuken zijn wereldwijd het meest weggegooid zwerfafval, en Nederland vormt daarop geen uitzondering. De kleine filters lijken onschuldig, maar bevatten giftige stoffen die het milieu vervuilen.
Tot nu toe betaalden gemeenten uit eigen zak voor het opruimen. Straatvegers, speciale zuigwagens, extra personeel – alles komt uit de gemeentekas. Maar daar moet volgens steeds meer bestuurders verandering in komen.
We kunnen niet langer accepteren dat onze inwoners opdraaien voor de kosten van een probleem dat door de tabaksindustrie wordt veroorzaakt.
— Wethouder Milieu gemeente Amsterdam
Het principe is simpel: wie de vervuiling veroorzaakt, moet ook betalen voor het opruimen. Gemeenten wijzen erop dat tabaksfabrikanten miljarden verdienen aan sigarettenverkoop, maar geen cent bijdragen aan het oplossen van het afvalprobleem dat hun product veroorzaakt.
De cijfers die gemeenten zorgen baren
De omvang van het probleem wordt pas echt duidelijk als je naar de cijfers kijkt. Nederlandse gemeenten geven jaarlijks een fortuin uit aan het bestrijden van sigarettenafval:
| Kostenpost | Jaarlijks bedrag |
|---|---|
| Straatreiniging peuken | €25-30 miljoen |
| Extra personeel | €8-12 miljoen |
| Campagnes tegen weggooien | €3-5 miljoen |
| Handhaving boetes | €2-4 miljoen |
Maar het gaat om meer dan alleen geld. Peuken bevatten honderden chemische stoffen, waarvan er zeker 70 kankerverwekkend zijn. Als ze op straat belanden, spoelen deze gifstoffen bij regen het riool in en uiteindelijk onze waterways.
Een enkele peuk kan tot 1.000 liter water vervuilen. Met miljarden peuken per jaar in Nederland is de milieuschade enorm.
Mensen beseffen vaak niet dat een peuk eigenlijk chemisch afval is. Het hoort niet op straat, maar in de restafvalbak.
— Milieuspecialist gemeente Rotterdam
Wat gemeenten nu concreet willen
De eis van gemeenten is helder: tabaksfabrikanten moeten volledig opdraaien voor alle kosten die hun producten veroorzaken. Dit betekent:
- Betaling van alle opruimkosten voor sigarettenpeuken
- Financiering van preventiecampagnes tegen het weggooien
- Bijdrage aan extra afvalbakken en peukenpaaltjes
- Compensatie voor milieuschade door giftige stoffen
- Ondersteuning van handhavingsactiviteiten
Sommige gemeenten denken aan een systeem waarbij tabaksfabrikanten per verkochte sigaret een kleine bijdrage betalen aan een opruimfonds. Andere stellen voor dat de industrie direct contracten aangaat met reinigingsbedrijven.
Het voorstel krijgt steun van milieuorganisaties, die al jaren pleiten voor meer verantwoordelijkheid van producenten. Het concept van ‘uitgebreide producentenverantwoordelijkheid’ bestaat al voor andere producten zoals elektronica en verpakkingen.
Als je iets op de markt brengt dat afval wordt, ben je ook verantwoordelijk voor wat er daarna mee gebeurt.
— Woordvoerder Plastic Soup Foundation
Hoe realistisch zijn de plannen?
De vraag is of gemeenten juridisch sterk genoeg staan om tabaksfabrikanten te dwingen. In andere Europese landen lopen soortgelijke procedures, met wisselend succes.
Frankrijk introduceerde in 2021 al een systeem waarbij tabaksproducenten bijdragen aan opruimkosten. Spanje en Italië overwegen vergelijkbare maatregelen. Nederland zou dus niet de eerste zijn.
De tabaksindustrie zelf reageert vooralsnog afwachtend. Brancheorganisaties wijzen erop dat roken al zwaar belast wordt en dat rokers zelf verantwoordelijk zijn voor het correct wegdoen van peuken.
Maar gemeenten hebben er genoeg van om elk jaar meer te moeten uitgeven aan een probleem dat ze niet zelf veroorzaken. Vooral kleinere gemeenten met krappe budgetten voelen de pijn.
Wij moeten bezuinigen op jeugdwerk en sport, terwijl we miljoenen uitgeven aan het opruimen van andermans rotzooi.
— Burgemeester middelgrote gemeente
Wat betekent dit voor rokers en niet-rokers?
Als gemeenten hun zin krijgen, verandert er voor gewone rokers in principe niets – behalve misschien de prijs van sigaretten. Tabaksfabrikanten zullen extra kosten waarschijnlijk doorberekenen aan consumenten.
Voor niet-rokers zou het juist goed nieuws zijn. Schonere straten, minder belasting van het milieu, en gemeentegeld dat naar andere zaken kan zoals onderwijs, zorg of infrastructuur.
Ondernemers zoals Elias hopen vooral op schonere stoepen. “Als die bedrijven moeten betalen voor het opruimen, gaan ze misschien wel nadenken over oplossingen,” zegt hij terwijl hij alweer een handvol peuken in de prullenbak gooit.
De komende maanden wordt duidelijk welke juridische stappen gemeenten gaan zetten. Eén ding is zeker: na jaren van klagen zijn ze nu vastbesloten om actie te ondernemen.
Veelgestelde vragen
Hoeveel peuken worden er jaarlijks weggegooid in Nederland?
Naar schatting 3-4 miljard sigarettenpeuken per jaar, waarvan een groot deel op straat belandt.
Kunnen gemeenten tabaksfabrikanten echt dwingen te betalen?
Dat hangt af van nieuwe wetgeving en rechtszaken. In andere EU-landen gebeurt dit al gedeeltelijk.
Wat kost het opruimen van peuken per gemeente?
Dit verschilt sterk, van enkele duizenden euro’s in kleine gemeenten tot miljoenen in grote steden.
Worden sigaretten duurder als fabrikanten moeten bijbetalen?
Waarschijnlijk wel, omdat bedrijven extra kosten meestal doorberekenen aan consumenten.
Hoe giftig zijn weggegoide peuken voor het milieu?
Zeer giftig – één peuk kan tot 1.000 liter water vervuilen met kankerverwekkende stoffen.
Wanneer kunnen we resultaten verwachten?
Als gemeenten juridische stappen zetten, kan het jaren duren voordat er uitspraken zijn en systemen worden ingevoerd.