Dmitri staarde naar zijn telefoon terwijl hij in de metro naar zijn werk in Brussel zat. Een nieuwsmelding lichtte op: “NAVO-top bespreekt nieuwe wapenleveranties aan Oekraïne.” Hij fronste zijn wenkbrauwen. Weer wapens, weer miljarden euro’s, maar waar waren die concrete veiligheidsgaranties waar iedereen het vorig jaar over had? Die beloftes die zouden zorgen dat zijn thuisland eindelijk veilig zou zijn?
Als Oekraïense vluchteling die nu in België woont, volgt Dmitri elke ontwikkeling op de voet. Maar de laatste maanden valt hem iets op: niemand heeft het meer over die cruciale veiligheidsgaranties die ooit als dé oplossing werden gepresenteerd.
Het is alsof het onderwerp stilletjes van de agenda is verdwenen, terwijl de oorlog gewoon doorgaat.
Van grote beloftes naar stilte
Nog geen jaar geleden domineerden veiligheidsgaranties voor Oekraïne de krantenkoppen. Westerse leiders spraken vol vertrouwen over “ijzersterke toezeggingen” en “onwrikbare steun.” President Zelensky pleitte hartstochtelijk voor concrete afspraken die zijn land zouden beschermen tegen toekomstige Russische agressie.
Maar vandaag? Crickets.
De focus is verschoven naar wapenleveranties, financiële steun en sancties tegen Rusland. Belangrijke zaken, geen twijfel mogelijk. Maar die fundamentele vraag over langetermijnveiligheid lijkt in de vergetelheid geraakt.
We praten veel over wat Oekraïne nu nodig heeft, maar veel te weinig over wat er moet gebeuren als deze oorlog voorbij is. Dat is een gevaarlijke kortzichtigheid.
— Dr. Elena Marchetti, veiligheidsexpert Universiteit GentAlso Read
Jongeren gooien vuurwerk naar politie: wat er daarna gebeurde zal je verbazen
Het probleem is complex. Veiligheidsgaranties zijn niet zomaar wat woorden op papier. Ze betekenen concrete, juridisch bindende verplichtingen. Als Oekraïne opnieuw wordt aangevallen, moeten andere landen militair ingrijpen. Dat is een enorme stap die veel westerse leiders doet aarzelen.
Wat stond er eigenlijk op tafel?
Laten we even terugkijken naar wat er allemaal werd besproken. De opties waren gevarieerd, maar allemaal hadden ze één ding gemeen: ze zouden Oekraïne veel meer zekerheid bieden dan de huidige situatie.
Hier zijn de belangrijkste voorstellen die werden onderzocht:
- NAVO-lidmaatschap: De meest vergaande optie, maar politiek het moeilijkst te realiseren
- Bilaterale verdragen: Individuele afspraken met grote mogendheden zoals de VS, VK en Frankrijk
- EU-defensiepact: Uitbreiding van de Europese wederzijdse bijstandsclausule
- Internationale waarborgen: Een nieuw multilateraal verdrag met meerdere landen
- Nucleaire paraplu: Expliciete uitbreiding van nucleaire afschrikking
| Type garantie | Sterkte bescherming | Politieke haalbaarheid | Tijdslijn |
|---|---|---|---|
| NAVO-lidmaatschap | Zeer hoog | Laag | 5-10 jaar |
| Bilaterale verdragen | Hoog | Gemiddeld | 1-2 jaar |
| EU-defensiepact | Gemiddeld | Gemiddeld | 2-3 jaar |
| Internationale waarborgen | Variabel | Hoog | 6 maanden-1 jaar |
Het probleem is dat iedereen wil helpen, maar niemand wil de volledige verantwoordelijkheid nemen. Veiligheidsgaranties betekenen dat je bereid bent te vechten voor Oekraïne. Dat is een beslissing die politici liever uitstellen.
— Prof. Marcus van der Berg, internationale betrekkingen VU Amsterdam
Waarom is iedereen er nu stil over?
De stilte rondom veiligheidsgaranties is geen toeval. Er spelen verschillende factoren mee die het onderwerp hebben verdrongen naar de achtergrond.
Ten eerste zijn er de Amerikaanse verkiezingen. Washington wil geen grote nieuwe internationale verplichtingen aangaan in een verkiezingsjaar. Republikeinen zijn al kritisch over de huidige steun aan Oekraïne, laat staan over bindende militaire garanties.
Ten tweede heeft de EU haar eigen problemen. Hongarije en Slowakije zijn niet enthousiast over verdere escalatie. Duitsland blijft voorzichtig vanwege economische belangen en historische gevoeligheden.
En dan is er nog de realiteit van de oorlog zelf. Zolang er gevochten wordt, lijken veiligheidsgaranties minder urgent. Waarom nadenken over bescherming na de oorlog als de oorlog nog volop bezig is?
We zitten in een vicieuze cirkel. Zonder veiligheidsgaranties durft Oekraïne geen vrede te sluiten, maar zolang er oorlog is, willen landen geen garanties geven. Iemand moet die cirkel doorbreken.
— Anna Kowalski, senior analist Carnegie Europe
De gevaren van uitstel
Het negeren van veiligheidsgaranties is niet zonder risico. Oekraïne heeft al eerder vertrouwd op internationale beloftes. Het Memorandum van Boedapest uit 1994 beloofde bescherming in ruil voor het opgeven van kernwapens. We weten hoe dat afliep.
Zonder concrete garanties blijft Oekraïne kwetsbaar, ook na een eventuele wapenstilstand. Rusland kan tijd nemen om zich te hergroeperen en opnieuw toe te slaan. Dat scenario houdt niet alleen Kyiv wakker, maar zou catastrofaal zijn voor de hele Europese veiligheid.
Bovendien ondermijnt het uitstel het vertrouwen in westerse beloftes. Andere landen die bedreigd worden door agressieve buren kijken aandachtig toe. Als het Westen Oekraïne in de steek laat na alle mooie woorden, waarom zouden zij dan nog op westerse steun rekenen?
Geloofwaardigheid is het belangrijkste kapitaal in internationale betrekkingen. Als we onze beloftes aan Oekraïne niet nakomen, beschadigen we onszelf veel meer dan we beseffen.
— Dr. Sarah Johnson, Chatham House London
Er zijn ook praktische consequenties. Zonder veiligheidsgaranties zal Oekraïne gedwongen zijn enorme bedragen te blijven uitgeven aan defensie, geld dat beter besteed kan worden aan wederopbouw en ontwikkeling. Het land blijft in een permanente staat van onzekerheid, wat investeringen en groei belemmert.
Voor Europa betekent het een instabiele oostgrens. Vluchtelingen zullen terughoudend zijn om terug te keren als de veiligheid niet gegarandeerd is. En de kans op nieuwe conflicten blijft groot, met alle economische en humanitaire gevolgen van dien.
Misschien is het tijd om die ongemakkelijke gesprekken weer op te pakken. Want wie zwijgt, stemt toe – en in dit geval stemmen we toe met permanente onzekerheid in het hart van Europa.
Veelgestelde vragen
Wat zijn veiligheidsgaranties precies?
Juridisch bindende afspraken waarbij landen beloven Oekraïne militair te helpen bij een nieuwe aanval.
Waarom wil Oekraïne geen NAVO-lidmaatschap afwachten?
NAVO-lidmaatschap kan jaren duren en is politiek omstreden, terwijl Oekraïne nu bescherming nodig heeft.
Kunnen veiligheidsgaranties een nieuwe wereldoorlog veroorzaken?
Juist het ontbreken van duidelijke garanties vergroot het risico op conflict, omdat het agressors aanmoedigt.
Wat gebeurt er als landen hun garanties niet nakomen?
Dan wordt de geloofwaardigheid van internationale afspraken ondermijnd, zoals gebeurde met het Memorandum van Boedapest.
Zijn er alternatieven voor militaire garanties?
Ja, zoals economische sancties bij aanvallen, maar die zijn minder afschrikwekkend dan militaire steun.
Wanneer kunnen veiligheidsgaranties realistisch worden afgesloten?
Dat hangt af van politieke wil, maar bilaterale verdragen kunnen binnen maanden gesloten worden als er voldoende steun is.