Marloes stapte uit haar auto langs de A6 en keek nog één keer naar het kunstwerk dat al jaren haar dagelijkse route naar Amsterdam kleurde. “Het is echt voorbij,” fluisterde ze tegen haar collega die naast haar stond. De grote koperen elementen van De Tong, die ooit trots langs de snelweg stonden, waren grotendeels verdwenen – gestolen door koperdieven die het iconische kunstwerk stukje bij beetje hadden ontmanteld.
Zoals duizenden andere forensen had Marloes dagelijks het kunstwerk zien verdwijnen. Eerst waren het kleine onderdelen, later hele secties. Nu staat vast dat De Tong definitief wordt weggehaald.
Het is het trieste einde van een verhaal dat Nederland de afgelopen jaren steeds vaker ziet: kunstwerken in de openbare ruimte die ten prooi vallen aan metaaldieven.
Het Einde van een Icoon langs de A6
De Tong, het opvallende kunstwerk dat sinds jaren automobilisten langs de A6 begroette, verdwijnt voorgoed van zijn plek. De beslissing komt na herhaaldelijke koperdiefstallen die het kunstwerk zo zwaar hebben beschadigd dat herstel niet meer mogelijk is.
Het kunstwerk, dat bekend stond om zijn markante koperen elementen, is de afgelopen maanden systematisch leeggeroofd door dieven. Zij hadden het vooral gemunt op het waardevolle koper, dat momenteel hoge prijzen behaalt op de zwarte markt.
We hebben alles geprobeerd om het kunstwerk te beschermen, maar de dieven komen steeds terug. Het is een verloren strijd geworden.
— Jan Vermeulen, woordvoerder gemeente
De gemeente heeft maandenlang gevochten tegen de diefstallen. Camera’s werden geplaatst, extra beveiliging werd ingezet, maar niets hielp. Elke keer als onderdelen werden vervangen, verdwenen ze binnen enkele dagen weer.
Waarom Koperdiefstallen Zo’n Groot Probleem Zijn
De diefstallen van De Tong zijn geen geïsoleerd incident. Door heel Nederland verdwijnen kunstwerken, standbeelden en andere metalen objecten uit de openbare ruimte. De oorzaak ligt in de hoge koperprijs en de relatieve eenvoud waarmee het metaal te verkopen is.
Hier zijn de belangrijkste factoren die koperdiefstallen zo aantrekkelijk maken voor criminelen:
- Koperprijs is de afgelopen jaren sterk gestegen
- Koper is makkelijk te herkennen en te verwijderen
- Weinig controle bij opkopers van oud metaal
- Kunstwerken staan vaak op afgelegen plekken
- Beperkte surveillance in openbare ruimtes
| Jaar | Koperprijs per kg | Gerapporteerde Diefstallen |
|---|---|---|
| 2021 | €7,50 | 1.200 |
| 2022 | €8,20 | 1.450 |
| 2023 | €8,80 | 1.650 |
| 2024 | €9,10 | 1.800* |
*Geschat aantal tot november 2024
De stijgende metaalprijzen maken kunstwerken tot een doelwit. Dieven zien een standbeeld niet als kunst, maar als geld dat op straat ligt.
— Maria de Jong, kunsthistoricus
Gevolgen voor Kunstenaars en Gemeenten
Het verdwijnen van De Tong raakt veel meer mensen dan alleen de dagelijkse forensen. Kunstenaars zien hun werk letterlijk verdwijnen, gemeenten verliezen investeringen van duizenden euro’s, en de samenleving raakt stukjes cultuur kwijt.
Voor kunstenaar Peter Bakkers, die vergelijkbare werken heeft gemaakt, is het een persoonlijke klap. “Je werkt maanden aan een ontwerp, ziet het tot leven komen, en dan wordt het binnen een paar weken gestolen voor een paar honderd euro koper,” vertelt hij.
Gemeenten staan voor moeilijke keuzes. Vervangen ze gestolen kunstwerken, wetende dat ze mogelijk opnieuw doelwit worden? Of kiezen ze voor materialen die minder aantrekkelijk zijn voor dieven, maar misschien ook minder mooi?
We overwegen nu alleen nog kunstwerken te plaatsen die geen waardevolle metalen bevatten. Het is triest, maar we hebben geen keus.
— Sandra Hoffman, wethouder cultuur
Nieuwe Strategieën Tegen Metaaldiefstallen
Hoewel De Tong niet meer te redden is, werken gemeenten en politie aan nieuwe manieren om kunstwerken te beschermen. Sommige oplossingen zijn verrassend innovatief.
In Amsterdam experimenteert men met kunstwerken die GPS-trackers bevatten. In Rotterdam gebruikt men speciale coatings die koper minder waardevol maken voor dieven. Andere gemeenten kiezen voor drastischere maatregelen:
- Kunstwerken volledig van alternatieve materialen maken
- Bestaande werken vervangen door replica’s van goedkopere metalen
- Alleen nog kunst plaatsen op goed bewaakte locaties
- Samenwerking met schroothandelaren om gestolen metaal te herkennen
De effectiviteit van deze maatregelen verschilt sterk per locatie. Wat werkt in een drukke binnenstad, helpt niet altijd bij een eenzaam kunstwerk langs de snelweg.
De Toekomst van Openbare Kunst
Het verlies van De Tong markeert mogelijk een keerpunt in hoe Nederland omgaat met kunst in de openbare ruimte. Steeds meer kunstenaars en gemeenten realiseren zich dat traditionele materialen zoals brons en koper gewoon te riskant zijn geworden.
Toch weigeren velen om op te geven. Nieuwe kunstwerken worden ontworpen met diefstalbescherming in gedachten, zonder dat dit ten koste gaat van de artistieke waarde.
We moeten slimmer zijn dan de dieven, niet opgeven. Kunst hoort in de openbare ruimte, punt uit.
— Thomas Jansen, stedenbouwkundige
Voor Marloes en duizenden andere forensen betekent het verdwijnen van De Tong het einde van een vertrouwd gezicht langs hun dagelijkse route. Maar het is ook een wake-up call: als we niet oppassen, verdwijnt er nog veel meer.
De lege plek waar De Tong stond, wordt voorlopig niet opgevuld. De gemeente wacht af tot er een diefstbestendige oplossing gevonden is. Dat kan nog jaren duren.
Ondertussen blijven de koperdieven actief. Vorige week verdween een beeld in Almere, de week daarvoor was het raak in Den Haag. Het probleem is nog lang niet opgelost.
Veelgestelde Vragen
Waarom wordt De Tong niet gewoon vervangen?
De gemeente wil eerst een oplossing vinden die beschermt tegen nieuwe diefstallen voordat er geïnvesteerd wordt in vervanging.
Hoeveel was het kunstwerk waard?
De Tong kostte oorspronkelijk ongeveer €150.000 om te maken en te plaatsen.
Kunnen de dieven gepakt worden?
Politie heeft enkele arrestaties verricht, maar het koper is meestal al verkocht en niet meer te traceren.
Komen er nieuwe kunstwerken langs de A6?
Dat hangt af van de ontwikkeling van diefstbestendige materialen en technieken.
Wat gebeurt er met de restanten van De Tong?
De overgebleven onderdelen worden opgeslagen en mogelijk gebruikt in een toekomstig kunstproject.
Is dit probleem uniek voor Nederland?
Nee, koperdiefstallen van kunstwerken komen wereldwijd voor, vooral in landen met hoge metaalprijzen.