Theo zit al drie weken naast de telefoon te wachten. De 67-jarige Hagenaar heeft een stapel rekeningen voor zich liggen die hij niet kan betalen, en volgens de brief van de gemeente zou er “binnen enkele werkdagen” iemand contact met hem opnemen om een betalingsregeling te bespreken.
“Elke dag denk ik: vandaag gaat de telefoon wel over,” vertelt hij. “Maar er komt niemand. En ondertussen stapelen de boetes zich op.”
Theo is niet de enige. Overal in Nederland zitten mensen zoals hij te wachten op hulp van gemeenten die het personeel simpelweg niet hebben om iedereen te bellen die in de schulden zit.
Gemeenten kunnen de vraag niet bijbenen
Het probleem is schrijnend: Nederlandse gemeenten hebben veel te weinig medewerkers om alle burgers met schulden persoonlijk te benaderen. Terwijl het aantal huishoudens met problematische schulden alleen maar groeit, blijft de capaciteit bij gemeentelijke schuldhulpverlening ver achter.
De cijfers liegen er niet om. Meer dan 700.000 Nederlandse huishoudens kampen met problematische schulden, maar gemeenten kunnen slechts een fractie daarvan daadwerkelijk helpen. De gemiddelde wachttijd voor een eerste gesprek is opgelopen tot drie maanden.
We zien dagelijks mensen die wanhopig zijn omdat ze maanden moeten wachten op hulp. In die tijd worden hun schulden alleen maar groter.
— Sandra van der Berg, Vereniging Nederlandse Gemeenten
Het personeelstekort raakt alle aspecten van de schuldhulpverlening. Van het eerste telefoontje tot het opstellen van een saneringsplan – overal ontbreken handen. Veel gemeenten moeten kiezen: bellen we deze week de nieuwe aanmeldingen, of helpen we de mensen die al maanden wachten?
Waarom lukt het niet om genoeg mensen aan te nemen?
Je zou denken: neem dan gewoon meer personeel aan. Maar zo simpel is het niet. Gemeenten worstelen met verschillende problemen tegelijk:
- Gebrek aan gekwalificeerde medewerkers: Schuldhulpverlening vereist specifieke kennis en ervaring
- Lage salarissen: Gemeentelijke banen concurreren slecht met de particuliere sector
- Hoge werkdruk: Bestaand personeel raakt overbelast en vertrekt
- Beperkte budgetten: Niet alle gemeenten kunnen extra formatie financieren
- Lange inwerkperiodes: Nieuwe medewerkers hebben maanden nodig om zelfstandig te werken
Daarbovenop komt dat veel ervaren schuldhulpverleners de afgelopen jaren zijn weggelopen naar beter betaalde banen in het bedrijfsleven. De kennis en ervaring lopen letterlijk de deur uit.
We trainen mensen op, en binnen twee jaar zijn ze weg naar een commercieel schuldhulpbureau dat dubbel zoveel betaalt.
— Mark Jansen, Hoofd Schuldhulpverlening gemeente Rotterdam
De concrete gevolgen voor gewone mensen
Achter alle cijfers en statistieken zitten echte mensen zoals Theo. Mensen die niet kunnen slapen omdat ze niet weten hoe ze hun rekeningen moeten betalen. Gezinnen die hun huis dreigen te verliezen. Ouders die hun kinderen niet meer naar verjaardagsfeestjes kunnen sturen.
| Gevolg van vertraging | Percentage getroffen gezinnen |
|---|---|
| Oplopende boetes en rente | 89% |
| Stress en slapeloosheid | 76% |
| Beslag op inkomen | 43% |
| Dreigende huisuitzetting | 28% |
| Relatieproblemen | 31% |
De ironie is bitter: hoe langer mensen moeten wachten op hulp, hoe groter hun schulden worden. Wat begon als een overzichtelijk probleem, groeit uit tot een onoplosbare crisis.
Maria uit Eindhoven ervaart dit aan den lijve. “Toen ik me aanmeldde had ik 8.000 euro schuld. Nu, vijf maanden later, is het al 12.000 euro. Alleen maar omdat ik moet wachten op iemand die me kan helpen.”
Het systeem werkt averechts. Door de lange wachttijden maken we het probleem dat we proberen op te lossen alleen maar groter.
— Dr. Lisa Verhagen, onderzoeker schuldenproblematiek Universiteit Utrecht
Wat gemeenten nu proberen te doen
Niet alle gemeenten zitten bij de pakken neer. Verschillende steden experimenteren met nieuwe aanpakken om het personeelstekort op te vangen:
- Digitale intake: Online formulieren vervangen eerste telefoongesprekken
- Groepsgesprekken: Meerdere mensen tegelijk informeren over hun opties
- Samenwerking met vrijwilligers: Getrainde vrijwilligers doen het voorwerk
- Uitbesteding aan particuliere bureaus: Voor eenvoudige gevallen
- Preventiecampagnes: Voorkomen dat meer mensen in de problemen komen
Amsterdam heeft bijvoorbeeld een chatbot geïntroduceerd die de eerste vragen beantwoordt. Niet ideaal, maar het ontlast wel de medewerkers voor de complexere gevallen.
Utrecht werkt samen met maatschappelijk werk en woningcorporaties om mensen eerder te signaleren, voordat de schulden uit de hand lopen.
De oplossing ligt niet om de hoek
Experts zijn het erover eens dat er geen snelle oplossing is voor dit probleem. Het personeelstekort bij gemeenten is onderdeel van een groter probleem: te veel mensen met schulden, te weinig hulp beschikbaar.
We hebben structureel meer geld en mensen nodig. Anders blijven we dweilen met de kraan open.
— Peter de Vries, directeur SchuldHulpMaatje Nederland
Wat wel helpt is bewustwording. Mensen die financiële problemen zien aankomen, kunnen beter vroeg hulp zoeken dan wachten tot het te laat is. En gemeenten moeten kijken naar slimmere manieren om hun beperkte capaciteit in te zetten.
Voor Theo is het nog steeds wachten op dat telefoontje. “Ik begrijp wel dat ze het druk hebben,” zegt hij. “Maar ondertussen word ik er ‘s nachts wakker van. Je voelt je zo machteloos.”
Veelgestelde vragen
Hoe lang moet je gemiddeld wachten op hulp van de gemeente?
De gemiddelde wachttijd is drie maanden, maar dit kan per gemeente sterk verschillen.
Kan ik ergens anders hulp krijgen als de gemeente geen tijd heeft?
Ja, er zijn particuliere schuldhulporganisaties en budgetcoaches, maar die kosten meestal geld.
Wat kan ik doen terwijl ik wacht op hulp?
Probeer contact op te nemen met je schuldeisers om uitstel te vragen en verzamel alle documenten die je nodig hebt.
Waarom duurt het zo lang om nieuwe medewerkers aan te nemen?
Schuldhulpverlening vereist specifieke training en ervaring, en er zijn simpelweg te weinig gekwalificeerde mensen beschikbaar.
Worden mijn schulden groter terwijl ik wacht?
Ja, vaak wel door rente en boetes. Probeer daarom zo vroeg mogelijk hulp te zoeken.
Kan de gemeente me dwingen om te wachten?
Gemeenten zijn wettelijk verplicht hulp te bieden, maar er staan geen termijnen in de wet. Ze doen hun best binnen hun mogelijkheden.