Margaretha Tuhumena stond met tranen in haar ogen voor het gloednieuwe monument in het Haagse stadspark. “Eindelijk wordt mijn oom erkend voor wat hij echt was,” fluisterde ze tegen haar dochter. “Niet als terrorist, maar als iemand die vocht voor ons volk.”
De 67-jarige vrouw was een van de honderden Molukkers die zich vandaag hadden verzameld voor de onthulling van het monument ter ere van Chris Soumokil. Een man wiens naam decennialang controversieel was, maar die nu officieel wordt herdacht als vrijheidsstrijder.
Het bronzen standbeeld toont Soumokil niet als de militaire leider die hij was, maar als een man die droomde van een vrij Molukken. Een droom die hem uiteindelijk het leven kostte.
Wie was Chris Soumokil eigenlijk?
Christiaan Robert Steven Soumokil was veel meer dan de geschiedenisboeken vaak vertellen. Geboren in 1905 op Saparua, groeide hij op in een tijd waarin de Molukse eilanden nog volledig onder Nederlands koloniaal bestuur stonden.
Na zijn studie rechten werd Soumokil een invloedrijk figuur in de Molukse gemeenschap. Toen Indonesië onafhankelijk werd in 1945, zag hij dat als een kans voor zijn eigen volk. Op 25 april 1950 riep hij de Republik Maluku Selatan (RMS) uit – de Republiek der Zuid-Molukken.
Soumokil wilde niet zomaar een nieuwe staat. Hij wilde zijn volk de vrijheid geven die ze volgens hem verdienden na eeuwen van onderdrukking.
— Dr. Henk Schulte Nordholt, historicus KITLV
Wat volgde was een jarenlange strijd tegen het Indonesische leger. Soumokil leidde een guerrillaoorlog vanuit de jungle, overtuigd van zijn rechtvaardige zaak. In 1963 werd hij uiteindelijk gevangen genomen en geëxecuteerd.
Waarom nu pas een monument?
De erkenning van Soumokil als vrijheidsstrijder was lange tijd ondenkbaar. Nederland wilde de relatie met Indonesië niet op het spel zetten. De Molukse gemeenschap in Nederland voelde zich jarenlang in de steek gelaten.
Maar de tijden zijn veranderd. Een nieuwe generatie politici en historici kijkt anders naar het koloniale verleden. Het monument is onderdeel van een bredere beweging om vergeten verhalen uit de Nederlandse geschiedenis naar voren te brengen.
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1950 | Uitroeping Republik Maluku Selatan |
| 1950-1963 | Guerrillaoorlog tegen Indonesië |
| 1963 | Gevangenneming en executie Soumokil |
| 1951-1962 | 45.000 Molukkers naar Nederland |
| 2024 | Onthulling monument in Den Haag |
Dit monument betekent dat onze pijn eindelijk wordt erkend. Generaties Molukkers hebben gewacht op dit moment.
— John Wattilete, voorzitter Molukse Gemeenschap Nederland
Wat betekent dit voor de Molukse gemeenschap?
Voor de ongeveer 60.000 Molukkers in Nederland is dit monument veel meer dan een stuk brons en steen. Het is erkenning van hun verhaal, hun strijd en hun identiteit.
Veel tweede en derde generatie Molukkers groeiden op met verhalen over het “beloofde land” – de RMS die hun grootouders hadden moeten krijgen. Die verhalen waren vaak pijnlijk, omdat ze gingen over verlies en teleurstelling.
Nu kunnen ze hun kinderen meenemen naar een plek waar hun geschiedenis wordt geëerd. Waar Chris Soumokil niet wordt afgeschilderd als rebel, maar als iemand die opkwam voor zijn volk.
- Het monument staat in het Lange Voorhout, vlakbij het Vredespaleis
- De tekst is in het Nederlands, Maleis en Molukks
- Er komt een educatief programma voor scholen
- Jaarlijks wordt er op 25 april (RMS-dag) herdacht
Mijn kleinkinderen vragen altijd waarom opa en oma zo verdrietig worden als ze over Molukken praten. Nu kan ik ze hier naartoe brengen en uitleggen dat verdriet ook trots kan zijn.
— Maria Pattynama, derde generatie Molukker
Kritiek en controverse blijven
Niet iedereen is blij met het monument. Sommige Indonesische organisaties in Nederland vinden het een provocatie. Zij zien Soumokil nog altijd als een separatist die de eenheid van Indonesië probeerde te breken.
Ook binnen de Nederlandse politiek zijn er kritische stemmen. Enkele parlementariërs vrezen dat het monument oude wonden openrijt en de relatie met Indonesië kan schaden.
Maar voor burgemeester Jan van Zanen van Den Haag is de keuze duidelijk. “We kunnen de geschiedenis niet herschrijven, maar we kunnen wel eerlijk zijn over wat er is gebeurd. Dit monument is onderdeel van die eerlijkheid.”
Soumokil vocht voor zelfbeschikking van zijn volk. Dat is een principe dat we ook vandaag nog koesteren. Waarom zouden we dat niet mogen herdenken?
— Prof. Gert Oostindie, directeur KITLV
De toekomst van Molukse herinnering
Het monument is pas het begin. Er komen plannen voor een Molukse geschiedenisroute door Den Haag. Ook wordt er gewerkt aan een documentaire over het leven van Soumokil.
Voor jongere Molukkers is dit belangrijk. Zij worstelen vaak met hun identiteit – Nederlands opgegroeid, maar met wortels in een land dat officieel niet bestaat.
Het monument geeft hun een plek om die complexe gevoelens te verwerken. Om trots te zijn op hun afkomst zonder zich te hoeven schamen voor hun Nederlandse nationaliteit.
Margaretha Tuhumena legde na de onthulling een krans bij het monument. “Oom Chris,” fluisterde ze, “je bent niet vergeten. Je zult nooit vergeten worden.”
Veelgestelde vragen
Waarom heeft het zo lang geduurd voordat er een monument kwam?
Nederland wilde lange tijd de diplomatieke relatie met Indonesië niet schaden door Molukse onafhankelijkheidsstrijders te eren.
Waar staat het monument precies?
Het monument staat in het Lange Voorhout in Den Haag, vlakbij andere historische monumenten en het Vredespaleis.
Was Chris Soumokil een terrorist of vrijheidsstrijder?
Dat hangt af van je perspectief. Voor Molukkers was hij een vrijheidsstrijder, voor de Indonesische regering was hij een separatist.
Hoeveel Molukkers wonen er in Nederland?
Er wonen ongeveer 60.000 mensen van Molukse afkomst in Nederland, verspreid over het hele land.
Bestaat de Republik Maluku Selatan nog?
Officieel niet, maar de Molukse regering in ballingschap bestaat nog wel en zetelt in Nederland.
Kunnen toeristen het monument bezoeken?
Ja, het monument is vrij toegankelijk en er komen ook rondleidingen voor geïnteresseerden.