Kees draait de dop van zijn tank dicht en schudt zijn hoofd. “Vorige maand kostte dit me nog tien euro meer,” zegt hij tegen zijn vrouw door het open raampje. Hij heeft gelijk – de prijzen aan de pomp zijn inderdaad gedaald de afgelopen weken. Maar wat hem vooral dwarszit, is dat hij weet dat de olieprijs nog veel harder is gevallen dan wat hij nu terugziet in zijn portemonnee.
Het is een verhaal dat miljoenen Nederlandse automobilisten herkennen. Je hoort dat de olieprijs keldert, maar aan de pomp merk je daar lang niet evenredig iets van terug. Die frustratie is begrijpelijk, maar de werkelijkheid achter brandstofprijzen is complexer dan het lijkt.
De brandstofprijzen in Nederland zijn inderdaad gedaald, maar die daling volgt niet netjes de koers van ruwe olie. Waar olieprijzen soms binnen dagen flink kunnen schommelen, bewegen pompprijzen veel trager en gematigder.
Waarom pomprijzen niet één-op-één meebewegen met olie
De prijs die je aan de pomp betaalt, bestaat uit veel meer dan alleen de kosten van ruwe olie. Het grootste deel van wat je betaalt, gaat niet eens naar de oliemaatschappij, maar rechtstreeks naar de Nederlandse staat.
Accijnzen en BTW vormen samen ongeveer 60 tot 65 procent van de benzineprijs. Deze belastingen blijven stabiel, ongeacht wat er gebeurt op de internationale oliemarkt. Daarnaast spelen ook de kosten van raffinage, transport, opslag en de winstmarge van tankstations een rol.
De consument ziet altijd maar een deel van de olieprijs terug aan de pomp. Het is een misverstand dat deze prijzen hand in hand gaan.
— Dr. Marcel van der Berg, energiespecialist TU Delft
Bovendien kopen raffinaderijen hun olie niet dagelijks in kleine hoeveelheden. Ze hebben contracten en voorraden die weken of maanden vooruitlopen. Hierdoor dempen schommelingen in de olieprijs elkaar uit.
De huidige situatie in cijfers
Om de situatie beter te begrijpen, is het handig om naar concrete cijfers te kijken. De verschillen tussen olieprijs en pompprijs worden pas echt duidelijk als je ze naast elkaar legt.
| Periode | Olieprijs (Brent per vat) | Benzineprijs (€ per liter) | Verschil olieprijs | Verschil pompprijs |
|---|---|---|---|---|
| Oktober 2024 | $75 | €1,89 | – | – |
| November 2024 | $71 | €1,85 | -5,3% | -2,1% |
| December 2024 | $68 | €1,82 | -9,3% | -3,7% |
Uit deze cijfers wordt duidelijk hoe de pompprijs veel gematigder reageert dan de olieprijs. Terwijl olie bijna 10 procent daalde, zakte de benzineprijs slechts met ongeveer 4 procent.
Belangrijke factoren die de pompprijs beïnvloeden:
- Accijnzen: €0,76 per liter benzine (vast bedrag)
- BTW: 21% over de totaalprijs
- Raffinagekosten: wisselend, afhankelijk van vraag en aanbod
- Distributiekosten: transport en opslag
- Winstmarge tankstation: gemiddeld 3-5 cent per liter
- Wisselkoers dollar-euro: olie wordt verhandeld in dollars
Mensen vergeten vaak dat meer dan de helft van wat ze betalen gewoon belasting is. Die verandert niet als de olieprijs daalt.
— Jan Willem Bouma, directeur BOVAG
Wat betekent dit voor jouw portemonnee
Voor de gemiddelde automobilist betekent dit dat je geduld moet hebben. Prijsdalingen komen er wel, maar langzamer dan je zou verwachten op basis van nieuwsberichten over de olieprijs.
Een gezin dat 1.500 kilometer per maand rijdt, bespaart bij de huidige prijsdaling ongeveer 8 tot 12 euro per maand vergeleken met oktober. Dat is merkbaar, maar veel minder spectaculair dan de 20 tot 25 euro die je zou verwachten als pomprijzen rechtstreeks de olieprijs zouden volgen.
Tankstations proberen hun prijzen wel concurrerend te houden. Vooral langs snelwegen en in grensgebieden zie je dat prijzen sneller bewegen. Stations die veel concurrentie hebben, passen hun prijzen vaker aan dan afgelegen locaties.
Wij kijken dagelijks naar onze prijzen, maar we kunnen niet elke schommeling in de olieprijs direct doorberekenen. Dat zou chaos geven.
— Petra van den Heuvel, eigenaar tankstation
Interessant is ook dat prijsstijgingen vaak wel sneller doorgevoerd worden dan dalingen. Dit komt doordat tankstations hun marges willen beschermen tegen plotselinge kostenstijgingen. Bij prijsdalingen zijn ze voorzichtiger, omdat ze niet weten hoe lang die daling aanhoudt.
Wat kun je verwachten de komende maanden
Analisten verwachten dat de olieprijzen voorlopig relatief stabiel blijven. De wereldwijde vraag naar olie is iets afgenomen door economische onzekerheid, terwijl het aanbod redelijk op peil blijft.
Voor Nederlandse automobilisten betekent dit waarschijnlijk dat de huidige prijsdaling zich nog iets verder doorzet, maar niet dramatisch. Reken op nog eens 2 tot 4 cent daling per liter in de komende maanden, mits er geen grote geopolitieke schokken komen.
De markt lijkt zich te stabiliseren rond de huidige niveaus. Grote prijsschommelingen verwachten we voorlopig niet.
— Dr. Anne Verkade, energieëconomist ING
Belangrijk om te weten is dat de Nederlandse regering de accijnzen regelmatig herziet. In het voorjaar komt er weer een moment waarop besloten wordt of de brandstofbelasting aangepast wordt. Dit kan meer impact hebben op je tankkosten dan schommelingen in de olieprijs.
Voor wie slim wil tanken: houd apps bij die tankstationprijzen vergelijken. Het verschil tussen de duurste en goedkoopste pomp in jouw regio kan oplopen tot 10 cent per liter. Dat levert vaak meer besparing op dan wachten op verder dalende olieprijzen.
Veelgestelde vragen
Waarom dalen pomprijzen langzamer dan olieprijzen?
Omdat meer dan 60% van de pompprijs uit vaste belastingen bestaat die niet meebewegen met de olieprijs.
Hoeveel van mijn tankrekening gaat naar belastingen?
Bij een literprijs van €1,82 gaat ongeveer €1,15 naar accijnzen en BTW.
Wanneer zie ik een olieprijs daling terug aan de pomp?
Meestal duurt het 2 tot 4 weken voordat prijswijzigingen volledig doorwerken in de pompprijs.
Verschillen prijzen veel tussen tankstations?
Ja, binnen een regio kan het verschil oplopen tot 8-10 cent per liter tussen goedkoopste en duurste pomp.
Stijgen pomprijzen sneller dan ze dalen?
Over het algemeen wel, omdat tankstations hun marges willen beschermen tegen plotselinge kostenstijgingen.
Heeft de wisselkoers invloed op brandstofprijzen?
Zeker, omdat olie in dollars verhandeld wordt. Een zwakkere euro betekent duurdere brandstof, ongeacht de olieprijs.