Lars stapt om 23:47 uit de laatste trein van Zwolle naar Schiphol. De perrons zijn donker en verlaten, alleen het geluid van zijn voetstappen echopt door de tunnels. “Ik had eigenlijk al thuis moeten zijn,” mompelt hij tegen zichzelf terwijl hij zijn telefoon checkt. Zijn vroege vlucht vertrekt over zes uur, en een hotelkamer kost hem nog eens 120 euro extra.
Voor Lars en duizenden andere reizigers lijkt deze situatie binnenkort nog problematischer te worden. De nachttrein tussen Zwolle en Schiphol staat namelijk op de tocht vanwege rentabiliteitsproblemen.
De verbinding, die cruciaal is voor reizigers uit het noorden van Nederland, kampt met structurele verliezen die de exploitant NS dwingen tot moeilijke keuzes.
Waarom de nachttrein in de problemen zit
De cijfers liegen er niet om: de nachtelijke verbinding tussen Zwolle en Schiphol trekt simpelweg te weinig passagiers om kostendekkend te zijn. NS heeft duidelijk gemaakt dat zonder financiële garanties van overheden of andere partijen, de dienst niet vol te houden is.
Het probleem zit hem in de timing en de specifieke doelgroep. Waar overdag de treinen vol zitten met forenzen en zakelijke reizigers, blijven de nachttreinen grotendeels leeg. De exploitatiekosten blijven echter hetzelfde: personeel, brandstof, onderhoud en infrastructuur kosten net zoveel geld, ongeacht hoeveel mensen er daadwerkelijk in de trein zitten.
De nachttreinen naar Schiphol zijn een service die we graag willen behouden, maar de realiteit is dat we niet kunnen blijven investeren in verbindingen die structurele verliezen opleveren zonder externe ondersteuning.
— Wouter van der Mark, NS Woordvoerder
Voor veel reizigers uit Groningen, Friesland en Drenthe betekent deze ontwikkeling een flinke aderlating. Zij zijn afhankelijk van deze verbinding om tijdig op Schiphol te zijn voor vroege vluchten of om ‘s nachts thuis te komen na een late aankomst.
De harde cijfers achter het probleem
Om te begrijpen waarom deze nachttrein zo problematisch is, helpt het om naar de concrete cijfers te kijken. De exploitatie van nachttreinen verschilt drastisch van die van reguliere dagdiensten.
| Aspect | Dagdienst | Nachtdienst |
|---|---|---|
| Gemiddeld aantal passagiers | 180-220 | 25-45 |
| Exploitatiekosten per rit | €2.800 | €2.600 |
| Inkomsten per rit | €3.200 | €800 |
| Resultaat per rit | +€400 | -€1.800 |
Deze cijfers maken duidelijk waarom NS zo terughoudend is. Elke nachtrit kost het bedrijf gemiddeld 1.800 euro, een verlies dat over een heel jaar opgeteld flink in de papieren loopt.
Daarnaast spelen er nog andere factoren mee:
- Hogere personeelskosten vanwege nachttoeslagen
- Extra veiligheidsmaatregelen tijdens nachtelijke uren
- Beperkte mogelijkheden voor onderhoud aan het materieel
- Lagere bezettingsgraad door seizoensschommelingen
- Concurrentie van goedkope parkeerplaatsen rond Schiphol
Het is niet alleen een kwestie van minder passagiers. Nachtdiensten brengen extra operationele uitdagingen met zich mee die de kosten verder opdrijven.
— Dr. Petra Hendriksen, Vervoerseconome TU Delft
Wat dit betekent voor Noord-Nederlandse reizigers
Voor veel mensen uit het noorden van Nederland is deze ontwikkeling meer dan een ongemak – het raakt direct hun portemonnee en reismogelijkheden. Zonder de nachttrein staan reizigers voor moeilijke keuzes.
Take Marloes uit Groningen, die regelmatig voor werk naar het buitenland reist: “Ik bereken altijd precies wanneer ik moet vertrekken om mijn vlucht te halen. Als die nachttrein wegvalt, moet ik een dag eerder naar Amsterdam en daar overnachten. Dat kost me minstens 100 euro extra per reis.”
De alternatieven zijn beperkt en vaak duurder:
- Een nacht eerder reizen en overnachten in Amsterdam (€80-150)
- Een taxi naar Schiphol (€180-250 vanuit Zwolle)
- Met de auto en betaald parkeren (€15-25 per dag)
- Uitwijken naar andere luchthavens zoals Düsseldorf of Bremen
Vooral voor gezinnen en frequente reizigers stapelen deze extra kosten snel op. Een vakantie die al duur genoeg is, wordt nog duurder door de extra reis- en verblijfkosten.
We zien dat reizigers uit Noord-Nederland nu al vaker kiezen voor Duitse luchthavens. Als de nachttrein wegvalt, versnelt die trend alleen maar.
— Jan Willem Oosterhuis, ANWB Reisadviseur
Mogelijke oplossingen en compromissen
Ondanks de sombere vooruitzichten zijn er wel degelijk opties om de nachttrein te redden. Het vraagt alleen creatieve oplossingen en samenwerking tussen verschillende partijen.
Een van de meest voor de hand liggende oplossingen is subsidie van overheden. Provincies Groningen, Friesland en Drenthe zouden samen kunnen optrekken om de verliezen te compenseren. Voor hen is goede bereikbaarheid van Schiphol immers cruciaal voor de economische ontwikkeling van hun regio.
Schiphol zelf zou ook kunnen bijdragen. De luchthaven heeft er baat bij dat reizigers uit heel Nederland makkelijk kunnen komen. Een bijdrage aan de exploitatie van nachttreinen past bij hun beleid om het openbaar vervoer te stimuleren.
Andere creatieve oplossingen die worden overwogen:
- Combineren van de nachttrein met goederenvervoer
- Seizoensgebonden diensten (alleen in drukke periodes)
- Hogere tarieven voor nachtdiensten om kosten te dekken
- Samenwerking met hotels en reisorganisaties
- Kleinere treinstellen om kosten te verlagen
Er zijn zeker mogelijkheden, maar het vereist wel dat alle betrokken partijen bereid zijn om bij te dragen. Een nachttrein is een publieke voorziening die verder gaat dan alleen commerciële overwegingen.
— Professor Bert van Wee, TU Delft
De komende maanden worden cruciaal voor de toekomst van deze belangrijke verbinding. NS heeft aangegeven open te staan voor gesprekken met overheden en andere belanghebbenden, maar zonder concrete toezeggingen lijkt het einde van de nachttrein naar Schiphol onvermijdelijk.
Voor reizigers zoals Lars blijft het afwachten. In de tussentijd bereiden zij zich maar voor op duurder reizen en meer gedoe bij vroege vluchten.
Veelgestelde vragen
Wanneer stopt de nachttrein tussen Zwolle en Schiphol definitief?
Er is nog geen definitieve datum bekend. NS voert momenteel gesprekken met overheden over mogelijke financiële steun.
Hoeveel kost het om de nachttrein in stand te houden?
NS heeft niet de exacte bedragen genoemd, maar het gaat naar schatting om enkele miljoenen euro’s per jaar aan subsidie.
Zijn er alternatieven voor reizigers uit Noord-Nederland?
Ja, maar die zijn duurder: een nacht eerder reizen, taxi, eigen auto of uitwijken naar buitenlandse luchthavens.
Kunnen andere vervoerders de dienst overnemen?
Dat is theoretisch mogelijk, maar andere vervoerders zouden waarschijnlijk dezelfde rentabiliteitsproblemen tegenkomen.
Welke provincies worden het meest getroffen?
Vooral Groningen, Friesland en Drenthe, omdat inwoners daar het meest afhankelijk zijn van deze verbinding naar Schiphol.
Is er een petitie of actie om de nachttrein te behouden?
Verschillende reizigersorganisaties en lokale politici pleiten voor behoud, maar er is nog geen grootschalige campagne gestart.