Lotte van der Meer staart naar het aanmeldingsformulier op haar laptop. De 17-jarige uit Leeuwarden twijfelt nog altijd. Moet ze wel eindexamen Fries doen? “Mijn oma zou zo trots zijn,” fluistert ze tegen zichzelf. Haar grootmoeder sprak alleen maar Fries thuis, maar overleed voordat Lotte echt vloeiend werd.
Dit jaar staat Lotte niet alleen. Sterker nog, ze maakt deel uit van een historische groep. Voor het eerst in de geschiedenis melden zich meer dan 2.500 leerlingen aan voor het eindexamen Fries – een absoluut record dat niemand had zien aankomen.
De cijfers zijn verbluffend. Waar vorig jaar nog 2.156 scholieren het Friese eindexamen aflegden, ligt dat aantal nu bijna 20% hoger. En dat terwijl veel mensen dachten dat de Friese taal langzaam zou verdwijnen uit de klaslokalen.
Waarom kiezen steeds meer jongeren voor Fries?
De stijging komt niet uit de lucht vallen. Onderwijsexperts wijzen naar verschillende factoren die samen dit record mogelijk maken.
We zien een echte culturele renaissance. Jongeren zijn trots op hun Friese identiteit en willen dat uitdragen. Het is niet meer ouderwets om Fries te spreken.
— Dr. Sytske Bangma, taalonderzoeker Fryske AkademyAlso Read
Unilever verkoopt voedingsmiddelentak aan Amerikaanse specerijenreus voor miljardenbedrag
De populariteit van Friese artiesten zoals Douwe Bob en de serie ‘De Fractie’ op televisie speelt ook een rol. Fries klinkt ineens hip en modern, niet meer alleen als de taal van boeren en vissers.
Ook praktische overwegingen spelen mee. Veel jongeren zien Fries als een relatief toegankelijk examenvak. De taal ligt dicht bij het Nederlands, waardoor leerlingen vaak sneller vooruitgang boeken dan bij bijvoorbeeld Duits of Frans.
De cijfers achter het record
De stijging is niet overal in Friesland even groot. Sommige regio’s laten spectaculaire groeicijfers zien, terwijl andere achterblijven.
| Regio | 2023 | 2024 | Stijging |
|---|---|---|---|
| Leeuwarden | 687 | 834 | +21% |
| Sneek | 423 | 502 | +19% |
| Heerenveen | 356 | 398 | +12% |
| Dokkum | 289 | 367 | +27% |
| Harlingen | 234 | 276 | +18% |
| Overig | 167 | 198 | +19% |
Opvallend is dat vooral in de traditioneel meer Nederlandse gebieden rond Leeuwarden en Heerenveen de belangstelling toeneemt. Dit toont aan dat Fries niet langer beperkt blijft tot de ‘echte’ Friese dorpen.
De verdeling over schooltypen laat ook interessante patronen zien:
- HAVO: 1.247 kandidaten (+23% ten opzichte van vorig jaar)
- VWO: 892 kandidaten (+18%)
- VMBO: 436 kandidaten (+15%)
Het mooiste is dat we groei zien op alle niveaus. Fries is niet alleen voor de academische elite of juist alleen voor praktisch onderwijs. Het is echt een taal voor iedereen.
— Henk Postma, voorzitter Onderwiisried Fryslân
Wat betekent dit voor de toekomst van het Fries?
Deze recordaantallen hebben gevolgen die veel verder reiken dan alleen de examenzaal. Scholen moeten extra docenten inhuren, er is meer lesmateriaal nodig, en de organisatie van de examens wordt complexer.
Sommige scholen worstelen nu al met de toegenomen belangstelling. Op het Stedelijk Gymnasium in Leeuwarden moesten dit jaar twee extra Friese klassen worden gevormd. “We hadden dit niet zien aankomen,” geeft rector Marieke de Jong toe.
Voor de arbeidsmarkt betekenen deze cijfers goed nieuws. Bedrijven in Friesland zoeken steeds vaker naar medewerkers die Fries spreken. Vooral in de zorg, het onderwijs en de lokale overheid is dit een pré.
Wie Fries spreekt, heeft straks een voorsprong op de arbeidsmarkt. We zien nu al dat werkgevers hier specifiek naar vragen.
— Janneke Visser, loopbaanadviseur ROC Friese Poort
De Friese overheid investeert daarom flink in het taalonderwijs. Dit jaar komt er 2,3 miljoen euro extra beschikbaar voor beter lesmateriaal en bijscholing van docenten.
Uitdagingen en kansen
Niet alles verloopt echter zonder problemen. Het aantal gekwalificeerde Friese docenten kan de groeiende vraag nauwelijks bijbenen. Veel scholen zoeken wanhopig naar extra personeel.
Ook de kwaliteit van het onderwijs staat onder druk. Wanneer klassen groter worden en docenten overbelast raken, kan het niveau dalen. “We moeten oppassen dat we de groei niet ten koste laten gaan van de kwaliteit,” waarschuwt onderwijsspecialist Dr. Bangma.
Toch overheerst het optimisme. Voor het eerst in decennia groeit het aantal jongeren dat actief kiest voor de Friese taal. Dat geeft hoop voor de toekomst van het Fries als levende, moderne taal.
Dit is een historisch moment. We zien een generatie opgroeien die Fries niet ziet als iets uit het verleden, maar als onderdeel van hun toekomst.
— Foppe de Haan, gedeputeerde Provincie Fryslân
Voor Lotte van der Meer uit Leeuwarden is de keuze inmiddels gemaakt. Ze doet mee aan het recordaantal. “Ik wil onderdeel zijn van iets bijzonders,” zegt ze. “En mijn oma zou inderdaad trots zijn geweest.”
Veelgestelde vragen
Waarom stijgt het aantal leerlingen dat eindexamen Fries doet?
Door toegenomen culturele trots, populaire Friese media en betere arbeidsmarktperspectieven kiezen meer jongeren voor Fries.
Is het eindexamen Fries moeilijker dan andere talen?
Nee, voor Nederlandse leerlingen is Fries vaak toegankelijker dan bijvoorbeeld Duits of Frans door de verwantschap tussen beide talen.
Kun je op elke school in Friesland eindexamen Fries doen?
De meeste scholen bieden het aan, maar niet allemaal. Het hangt af van de vraag en beschikbaarheid van docenten.
Geeft een Fries diploma voordelen op de arbeidsmarkt?
Ja, vooral in Friesland zoeken werkgevers in zorg, onderwijs en overheid naar Friessprekende medewerkers.
Hoeveel leerlingen deden vorig jaar eindexamen Fries?
In 2023 waren dat 2.156 leerlingen, dit jaar zijn het er meer dan 2.500.
Kunnen scholen de groeiende belangstelling aan?
Veel scholen hebben moeite met het vinden van voldoende gekwalificeerde docenten, maar de overheid investeert extra in ondersteuning.