Kees van der Berg staart naar zijn rekenmachine en schudt langzaam zijn hoofd. De 58-jarige visser uit Urk heeft zojuist uitgerekend wat een dag vissen hem nu kost. “Driehonderd euro alleen al aan diesel voordat ik ook maar één vis heb gevangen,” mompelt hij tegen zijn zoon die naast hem staat op de kade.
Het is een verhaal dat zich afspeelt in vissershavens door heel Nederland. Mannen en vrouwen die generaties lang hun brood verdienden op zee, staan nu machteloos aan de wal. Hun boten liggen stil, niet omdat er geen vis is, maar omdat uitvaren simpelweg te duur is geworden.
Voor families die hun hele leven van de visserij hebben geleefd, voelt dit als een existentiële crisis. De zee roept, maar de portemonnee zegt nee.
Waarom blijven Nederlandse vissers aan de wal?
De brandstofprijzen zijn de afgelopen maanden door het dak gegaan. Waar vissers vroeger rekenden op ongeveer 150 euro diesel per dag, betalen ze nu vaak meer dan het dubbele. Voor kleine familiebedrijven die toch al met krappe marges werkten, is dit de druppel die de emmer doet overlopen.
Het probleem raakt niet alleen de vissers zelf, maar de hele keten. Vishandelaren zien hun leveranciers wegvallen, restaurants moeten uitwijken naar duurdere geïmporteerde vis, en consumenten merken de gevolgen in hun portemonnee.
We zitten in een vicieuze cirkel. Hoge brandstofkosten betekenen minder boten op zee, wat weer leidt tot minder aanbod en hogere visprijzen. Maar die hogere prijzen compenseren lang niet de gestegen kosten.
— Marina Jansen, directeur Nederlandse Vissersbond
De situatie is vooral schrijnend voor kleinere vissersoperaties. Grote rederijen kunnen de kosten nog enigszins opvangen door efficiëntere routes en betere onderhandelingsposities bij brandstofaankoop. Maar voor de eenmansboot of het kleine familiebedrijf is elke euro cruciaal.
De harde cijfers achter de crisis
Om de impact van de brandstofcrisis goed te begrijpen, is het belangrijk om naar de concrete cijfers te kijken. De verschillen met vorig jaar zijn schrikbarend:
| Kostenpost | 2022 | 2023 | Stijging |
|---|---|---|---|
| Diesel per liter | €0,85 | €1,65 | 94% |
| Gemiddelde dagkosten brandstof | €150 | €310 | 107% |
| Weekkosten kleine kotter | €900 | €1.850 | 106% |
| Maandkosten familiebedrijf | €3.600 | €7.400 | 106% |
Deze cijfers vertellen het verhaal van een sector in nood. Maar achter elke euro stijging zit een menselijk verhaal van zorgen, slapeloze nachten en moeilijke keuzes.
De gevolgen zijn meetbaar in de havens:
- Ongeveer 40% van de kleine kotters vaart minder dan de helft van de normale dagen uit
- 25% van de familiebedrijven overweegt om tijdelijk te stoppen
- Werkgelegenheid in de visserij is met 15% gedaald sinds begin dit jaar
- Import van vis is gestegen met 30% om de tekorten op te vangen
Mijn grootvader viste hier al, mijn vader ook. Ik had gehoopt dat mijn zoon het over zou nemen, maar zo kan het niet verder. We werken nu om de brandstof te betalen, niet om te leven.
— Pieter Koelman, visser uit Scheveningen
Wie voelt de pijn van deze visserijcrisis?
De impact van de brandstofcrisis reikt veel verder dan alleen de vissers zelf. Het is een dominoeffect dat door de hele Nederlandse economie trilt.
Vishandelaren zien hun omzet kelderen. Restaurants die trots waren op hun dagverse lokale vis, moeten nu uitwijken naar geïmporteerde alternatieven. Consumenten merken het in de supermarkt, waar Nederlandse vis steeds schaarser en duurder wordt.
Voor kustgemeenschappen is de impact nog directer voelbaar. In plaatsen zoals Urk, Volendam en Scheveningen draait een groot deel van de lokale economie om de visserij. Als de boten stilliggen, voelen ook cafés, winkels en toeleveranciers de pijn.
We zien families die hier al generaties wonen, nu overwegen om weg te gaan. Dat raakt de hele gemeenschap. De visserij is niet alleen economie, het is onze identiteit.
— Anke Westerhof, wethouder economische zaken gemeente Urk
Jonge mensen die normaal gesproken in de voetsporen van hun ouders zouden treden, kijken nu naar andere sectoren. De vraag is of deze kennis en traditie verloren gaat, of dat er oplossingen komen voordat het te laat is.
Wat betekent dit voor de toekomst van Nederlandse vis?
De Nederlandse visserij staat op een kruispunt. Zonder ingrijpen dreigt een sector die eeuwenlang deel uitmaakte van onze economie en cultuur, te verdwijnen of drastisch te krimpen.
Er worden verschillende oplossingen besproken. Van brandstofsubsidies tot investeringen in duurzamere motoren die minder verbruiken. Sommige vissers experimenteren al met hybride systemen, maar die investeringen zijn groot en de terugverdientijd lang.
We moeten nu keuzes maken. Investeren we in de toekomst van onze visserij, of laten we een eeuwenoude traditie langzaam verdwijnen? De tijd dringt.
— Dr. Hans Vermeer, maritiem econoom Wageningen Universiteit
Voor veel vissers is wachten geen optie. Elke week dat de boot stilligt, betekent minder inkomsten en hogere vaste kosten. Sommigen verkopen al hun vergunningen aan buitenlandse partijen, anderen hopen op steun van de overheid.
De consument speelt ook een rol. Door bewust te kiezen voor Nederlandse vis, ook al is die duurder, kunnen we de sector steunen. Maar de vraag is of dat genoeg is om het tij te keren.
Veelgestelde vragen
Waarom zijn de brandstofprijzen zo hoog gestegen?
De prijzen zijn gestegen door internationale conflicten, inflatie en toegenomen vraag na de coronapandemie.
Krijgen vissers steun van de overheid?
Er zijn beperkte steunmaatregelen, maar veel vissers vinden deze ontoereikend voor de huidige crisis.
Wordt Nederlandse vis nu duurder in de winkel?
Ja, de schaarsere aanvoer en hogere kosten leiden tot prijsstijgingen van 20-30% voor verse Nederlandse vis.
Kunnen vissers niet gewoon minder uitvaren?
Minder uitvaren betekent minder inkomsten terwijl de vaste kosten hetzelfde blijven, wat het probleem alleen maar verergert.
Hoe lang kan deze situatie nog doorgaan?
Experts schatten dat zonder ingrijpen binnen een jaar 30-40% van de kleine vissersoperaties zal stoppen.
Wat kan ik als consument doen?
Door bewust Nederlandse vis te kopen, ook al is die duurder, steun je de lokale visserij direct.