Koen zat in zijn kantoor in Den Haag toen hij het telefoontje kreeg. Na anderhalf jaar keihard werken aan een nieuw screeningsysteem voor asielzoekers, was het voorbij. “We stoppen ermee,” zei zijn manager. “Het project wordt stopgezet.” Koen staarde naar zijn computer, waar nog steeds de code stond waar hij maandenlang aan had gewerkt.
Zo’n 40 miljoen euro. Dat is het bedrag dat nu in de prullenbak verdwijnt nu de screeningsdienst voor asielzoekers definitief wordt stopgezet. Na ruim een jaar van ontwikkeling, testen en hoop op verbetering van het asielproces, trekt het kabinet de stekker eruit.
Voor veel mensen zoals Koen voelt dit als een klap in het gezicht. Niet alleen vanwege het geld, maar ook vanwege de gemiste kans om het asielproces écht te verbeteren.
Waarom wordt de screeningsdienst stopgezet?
De screeningsdienst asielzoekers was bedoeld als een revolutie in het Nederlandse asielsysteem. Het idee klonk simpel: sneller en effectiever bepalen welke asielzoekers recht hebben op bescherming in Nederland. Maar de praktijk bleek weerbarstiger dan verwacht.
Het systeem kampte vanaf het begin met technische problemen. De software werkte niet zoals gepland, de integratie met bestaande systemen verliep moeizaam, en de verwachte tijdwinst bleef uit. Sterker nog, in veel gevallen duurde het proces juist langer dan voorheen.
De screeningsdienst heeft nooit kunnen leveren wat beloofd werd. We hebben maandenlang gewacht op verbeteringen die er nooit kwamen.
— Petra van der Meer, voormalig projectleider IND
Daarnaast waren er grote zorgen over de betrouwbaarheid van het systeem. Foute beslissingen zouden dramatische gevolgen kunnen hebben voor mensen die op zoek zijn naar veiligheid. Het vertrouwen in de technologie raakte volledig weg.
Het kabinet heeft nu besloten dat genoeg genoeg is. Na ruim een jaar proberen en 40 miljoen euro investering, wordt het project definitief beëindigd.
Wat betekent dit concreet voor het asielproces?
Met de stopzetting van de screeningsdienst gaat Nederland terug naar het oude systeem. Dat betekent langere wachttijden, meer handmatig werk, en waarschijnlijk nog meer druk op een toch al overbelast asielsysteem.
Hier zie je wat er precies verandert:
| Aspect | Met screeningsdienst (gepland) | Zonder screeningsdienst (realiteit) |
|---|---|---|
| Gemiddelde behandeltijd | 3-6 maanden | 12-18 maanden |
| Automatisering | Grotendeels geautomatiseerd | Voornamelijk handmatig |
| Personeelsinzet | Minder nodig | Meer personeel vereist |
| Kosten per aanvraag | €2.500 (geschat) | €4.200 (huidige kosten) |
De gevolgen zijn direct merkbaar. Asielzoekers die hoopten op snellere duidelijkheid over hun status, moeten nu weer maandenlang wachten. Voor hen betekent dit langer in onzekerheid leven, langer in opvangcentra blijven, en langer wachten voordat ze hun leven kunnen opbouwen.
Dit is niet alleen een financiële ramp, maar ook een menselijke tragedie. Duizenden mensen blijven nu langer in onzekerheid.
— Ahmed Hassan, directeur VluchtelingenWerk Nederland
Ook voor de medewerkers van de IND en gerelateerde organisaties is dit een flinke domper. Zij hadden gehoopt op moderne tools die hun werk zouden vergemakkelijken en versnellen.
De bredere impact op Nederland
De 40 miljoen euro die nu verloren gaat, had ook anders besteed kunnen worden. Denk aan:
- Extra opvangplaatsen voor asielzoekers
- Meer personeel voor de IND om de achterstand weg te werken
- Betere integratieprogramma’s voor statushouders
- Investeringen in gemeenten die asielzoekers opvangen
Maar de impact gaat verder dan alleen geld. Het vertrouwen in grote ICT-projecten van de overheid krijgt opnieuw een deuk. Nederland heeft een lange geschiedenis van mislukte overheids-IT-projecten, van het elektronisch patiëntendossier tot het digitale rijbewijs.
Politiek gezien komt dit op een gevoelig moment. De discussie over asiel en migratie staat hoog op de agenda, en dit soort kostbare mislukkingen voeden alleen maar de kritiek op het huidige beleid.
We kunnen ons dit soort dure vergissingen niet meer permitteren. De Tweede Kamer moet hier harde vragen over stellen.
— Dr. Jan Kleinnijenhuis, bestuurswetenschapper Universiteit van Amsterdam
Voor de toekomst betekent dit dat Nederland waarschijnlijk voorzichtiger wordt met grote technologische sprongen in het asielproces. De focus zal nu liggen op het verbeteren van bestaande processen in plaats van revolutionaire nieuwe systemen.
Ondertussen blijft de druk op het asielsysteem hoog. Zonder de beloofde versnelling door de screeningsdienst zullen de wachttijden waarschijnlijk alleen maar toenemen. Dat betekent meer kosten, meer onzekerheid, en meer druk op gemeenten en opvanglocaties.
We moeten nu terug naar de tekentafel. Kleine, haalbare verbeteringen in plaats van grote beloftes die we niet waar kunnen maken.
— Marieke Stelling, voormalig staatssecretaris Justitie en Veiligheid
De vraag is nu hoe Nederland verder gaat. Blijft het vasthouden aan het oude, trage systeem, of durft het opnieuw te investeren in modernisering? En zo ja, hoe voorkom je dan dat er opnieuw tientallen miljoenen in de prullenbak verdwijnen?
Voor mensen zoals Koen, die hun hart en ziel in het project hebben gestoken, voelt dit als een persoonlijke nederlaag. Maar misschien is dit ook een kans om te leren van fouten en het de volgende keer beter te doen. Want dat er iets moet veranderen aan het Nederlandse asielsysteem, daar is iedereen het wel over eens.
Veelgestelde vragen
Waarom is de screeningsdienst asielzoekers mislukt?
Het systeem kampte met technische problemen, werkte niet zoals gepland, en leverde niet de beloofde tijdwinst op.
Hoeveel geld is er verloren gegaan?
Ongeveer 40 miljoen euro is geïnvesteerd in de screeningsdienst die nu wordt stopgezet.
Wat gebeurt er nu met asielaanvragen?
Nederland gaat terug naar het oude systeem, wat waarschijnlijk betekent dat behandeltijden langer worden.
Kunnen asielzoekers hierdoor langer moeten wachten?
Ja, zonder de screeningsdienst zullen de wachttijden voor asielaanvragen waarschijnlijk toenemen.
Komt er een nieuw systeem in de plaats?
Voorlopig niet. De focus ligt nu op het verbeteren van bestaande processen in plaats van nieuwe technologie.
Wie is verantwoordelijk voor deze mislukking?
Het kabinet heeft de beslissing genomen om het project stop te zetten, maar de verantwoordelijkheid ligt bij meerdere partijen die bij de ontwikkeling betrokken waren.